УМАРАЛИ НОРМАТОВ

 

 

 

 

 

 

 

 

Умарали Норматов — танкидчи, адабиётшунос; 1931 йил 3 январда Фарғона вилояти Бешариқ туманидаги Рапқон қишлоғида туғилган. Тошкент Давлат университетининг озирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факультетида (1952-1957), сўнг аспирантурасида (1959-1962) таълим олган. 1962 йилдан Миллий университет ўзбек адабиёти кафедрасида ишлайди, филология фанлари доктори, профессор. 1974-2000 йиллари ҳозирги ўзбек адабиёти кафедрасига мудирлик қилган. Бу йиллари кафедрада О.Шарафиддинов, А.Алиев, А.Расулов, Н.Худойберганов, С.Содиков. Б.Каримов, А.Улуғов, Р.Қўчқоров. Д.Қуронов. У. Ҳамдам сингари истеъдодли мунаққид-адабиётшунослардан иборат илмий жамоа шаклланди; мазкур жамоанинг саъй-ҳаракати туфайли Миллий университет мамлакатимизда ва хорижда тан олинган адабий-танқидий тафаккур марказларидан бирига айланди.

У. Норматов 1957 йилдан матбуотда кўрина бошлади, 500 дан ортиқ мақолалари, 50 га якин адабий-танқидий асарлари, дарслик, ўкув қўлланмалари чоп этилган. Адабиётшунос-олимнинг адабий-танқидий ишлари яхлит холда замонавий адабий жараён ҳамда янги ўзбек адабиёти тарихи, тараққиёти масалаларига бағишланган унинг қаламига мансуб миллий адабиётимизнинг нодир асарлари таҳлили, ўзига хос талқини, бу адабиётнинг ўнлаб намояндалари адабий портретлари, нихоят, янги ўзбек адабиётининг ўзига хос хусусиятлари, тараққиёт тамойилларига оид илмий-назарий ишлари ахамияти адабий жамоатчилик томонидан эътироф этилган. Мунаққиднииг «Насримиз уфқлари» (1974), «Етуклик» (1982), «Қалб инқилоби» (1986), «Қодирий боғи» (1996) китоблари замонавий ўзбек адабиётшунослигининг ютуғидир.

Умарали Норматов танқидчи-адабиётшунос сифатида мустақиллик йилларидаги миллий адабий жараённи қадам-бақадам синчиклаб кузатиб, адабиётимизда пайдо бўлган янгича адабий-эстетик тамойилларни аниқлаш, бугунги адабий жараённинг назарий муаммоларини тадқиқ этиш йўлидан борди. «Умидбахш тамойиллар», «Тафаккур ёғдуси», «Қаҳҳорни англаш машаққати», «Кўнгилларга кўчган шеърият», «Устоз ибрати», «Ижод сехри» китоблари. матбуотда эълон этилган юзлаб адабий-танқидий мақолалари айни шу муаммоларга бағишланган.

Асарлари рус, турк, тожик тилларида чиққан.

У.Норматовнинг адабиётшунослик, таълим-тарбия сохасидаги хизматлари муносиб тақдирланган. У Ўзбекистон Республикаси Фан арбоби (1981), Ҳамза Ҳакимзода номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1989); Ўзбекистон Республикаси Халқ маорифи аълочиси нишони (1992), «ТошДУ моҳир педагоги» (1998) унвони сохиби. Адабий-танқидий мақолалари учун «Шарқ юлдузи», «Гулистон», «Тафаккур» журналлари мукофотларини олган.

 

 

 

 

УМАРАЛИ НОРМАТОВ

 

(Библиографик кўрсаткич)

 

ТУЗУВЧИЛАРДАН

2006 йил 3 январда таниқли мунаққид, адабиётшунос олим, профессор Умарали Норматов тугилган кунга 75 йил тўлди. Шу муносабат билан у хизмат қилаётган Ўзбекистон Миллий университети ўзбек филологияси факультети Жаҳон адабиёти ва назария кафедраси жамоаси олим фаолияти саналарини, яратган асарларини қамраб олувчи библиографик  кўрсаткич  тузишга жазм этди.

Ушбу кўрчаткичда дастлаб У.Норматовнинг ҳаёт йўли ва фаолиятининг асосий саналари мухтасар тарзда ёритилди, сўнгра монография, тўплам ва рисолалари, дарслик, ўқув қўлланмалари, мажмуа, журнал ва газеталарда чоп этилган адабий — танқидий мақолалари ҳамда тақризлари рўйхати келтирилди. Материаллар библиография тузиш принциплари асосида гурухларга ажратилди. Шунга кўра мазкур кўрсаткич тўққиз бўлимдан иборат қилиб тузилди. Чунончи, биринчи бўлимда танқидчининг монография, мақолалар тўпламлари ва рисолалари, иккинчи бўлимда дарслик ва қўлланмалар рўйхати берилди. Учинчи бўлимдан Умарали Норматовнинг турли тўпламларда эълон қилинган мақолалари жой олди. Тўртинчи бўлимга унинг китобларга ёзган сўз боши ва сўнгсўзлари киритилган. Бешинчи бўлимда мунаққиднинг адабий журналларда босилган мақола ва тақризлари жамланди. Олтинчи бўлимдан эса У.Норматовнинг газеталарда эълон этилган мақола ва тақризлари ўрин олди. Кўрсаткичнинг еттинчи бўлимида нашрга тайёрлаган, тўпловчи ва мухаррирлик қилган китоблар, саккизинчи бўлимида эса У.Норматов раҳбарлигида ёқланган номзодлик ва докторлик диссертациялари рўйхати ҳавола қилинди. Библиографияда Умарали Норматов ижоди ва алоҳида асарлари юзасидан эълон қилинган мақола ҳамда тақризлар ҳам қамраб олинди. Улар кўрсаткичнинг тўққизинчи бўлимида берилди.

 

Масъул мухаррир - филология фанлари доктори Баҳодир Каримов

 

Тузувчилар: Ш.Норматова,

     Ш.Эргашева


ЕТУК  МУНАҚҚИД  ФАОЛИЯТИ  САҲИФАЛАРИ

Олимнинг умри йиллар билан ўлчанмайди, олимнинг умри у яратган асарлар, илмий тадқиқотлар салмоғи билан сарҳисоб қилинади. Олимнинг умри у ихтиро этган китоблар умричадир, қолдирган шогирдлари воситасида бу умр келажакка қадам ташлайди. Аллоҳ ато этган буюк неъмат — умр қанча йил бўлса —да, бу моддий ҳаёт билан яшаш олимга камлик қилади. Зеро, «олим» калимаси Аллоҳнинг гўзал исмлари (асмои ҳусно)дан бирига айланишининг боиси ҳам шунда.

Етук мунаққид, фидойи олим ва шогирдпарвар устоз Умарали Норматов 1931 йил 3 январда Фарғона вилояти Бешариқ туманидаги Рапқон қишлоғида зиёли оиласида туғилди. Қўқон мадрасаларида таълим олган оталари Нормат қори Қуръони карим ва Ҳадис илмини билгани, Саъдий, Ҳофиз, Навоий, Фузулий, Бедил ва Машраб асарларини қўлдан қўймай ўқигани учун қишлоқ кишилари «Қориака» деб ҳурматлайдиган шахс бўлган. Ўзи миниб шаҳарга қатнайдиган баҳосиз Қорабайир отини Саъдий «Гулистон»ининг форсий — туркий матни қўлёзмасига алмаштириб юборгани қишлоқда ҳализамон оғиздан — оғизга ўтади. Оналари Сорабиби Яссавий ҳикматларию, Сўфи Оллоҳёр байтларини нурли ва ҳазин оҳангда ўқийдиган отинча аёл бўлтани эсланади. Тоғалари қишлоқ мактабида усули жадидани жорий қилган муаллим Мулла Маҳмуд бир ҳафтанинг ичида жиян —шогирди Умаралига араб ёзувини ўргатгани маълум. Табиийки, шундай зиёли мухитда тарбияланган Умарали Норматов ҳам университет таълимига қадар ўрта мактабни аълога, Педагогика билим юртини имтиёзли диплом билан битирди. Талабалик йилларидаёқ Ғулом Каримов, Субутой Долимов, Озод Шарафиддинов каби устозлар назарига тушди. Университетни имтиёзли дипломга битирган истеъдодли шогирдини қишлоқ мактабида оддий ўқитувчи бўлиб қолиб кетишини истамаган устоз Озод Шарафиддинов уни ҳали мактаб бағрига сингиб улгурмасидан университет аспирантурасига олиб келади. Қишлоқ оқсоқоллари Озод аканинг Рапқонга боришию, «маслаҳат оши» ўтган чойхонани яхши эслашади...

Тошкент Давлат университетида аспирантура таҳсили (1959—1962)дан сўнг Филология факультетининг Ўзбек адабиёти тарихи кафедрасида ўз устозлари қаторига ишга таклиф қилинади. Орадан бир йил ўтмаёқ «Ҳозирги ўзбек ҳикоячилиги тараққиёти тенденциялари»  мавзуида номзодлик диссертацияси У (1963)ни ёқлади. Фаол мунаққид,  зукко олим сифатида Абдулла Қаҳҳорнинг назарига тушиб, «Қаҳҳорнинг одами», яъни унинг даврасига дахлдорлар сафидан жой олади. Танқидчиликда Матёқуб Қўшжонов ва Озод Шарафиддиновдан кейинги мунаққидлар рўйхатида муқим турди. «Инсон фаолиятига оид соҳалар ичида сўз санъатидек тутқич бермайдиган» ижод турининг этагини маҳкам тутди, унинг «қолипга, қоидага тушмайдиган сир — синоати» қоида ва тамойилларини ишлаб чиқадиган олим бўлиб етишди. Матбуотга чиққан илк мақоласидаёқ «ёш адибларнинг ютуқ ва камчиликлари»ни кўрсатишга (1957) интилган мунаққид сифатида кўрииган бўлса, ўзининг илк китобини ўзбекнинг энг оддий ёзувчиси Абдулла Қаҳҳор ҳикояларини англашдек машаққатли ишга бағишлади. Оддий сўзда жилваланган буюк қудрат ва илоҳий сеҳрни кашф этишдек нозик ва масъулиятли ишга «Маҳорат сирлари» (1968)дан тортиб «Тафаккур ёғдуси» (2005)гача содиқ қолди. Сабаби «ҳар бир улкан ижодкор буюк асари билан ҳар гал янгича йўл, усул, қоидалар кашф этади. Бунинг устига ижодкор шахсиятидек сирли, ажабтовур одам боласига... Аллоҳ инсон зотига хос жамики кучли ва заиф, зиддиятли, сирли — сеҳрли, мўъжизакор сифатларни мужассам этиш учун ёзувчилик истеъдодини яратган бўлса», мунаққидга ана ўша мўъжизалар билан иш кўрадиган, ҳар гал янги асар ўқиганда гўзаллик билан учрашгандай хайратлана оладиган, ўз ҳайратининг сабабларини тахдиқ қилиб, уни ўқувчиларига юқтира оладиган салоҳиятни берган. Умарали Норматов қаламидан чиққан беш юздан ортиқ мақолаларни тасниф қилганда, йигирмадан ортиқ китобларни мушоҳада этганда бу асарлар бағридаги чўғнинг тафтидан совуқ и қалблар илиқлаша боргани, жозиб қалблар эҳтиросга берилганини ҳеч ташбеҳу таърифларсиз кузатиш мумкин. Ана шунда мунаққид умрини, ўзи айтгандай, бекорга сарф бўлмаганини, йиллар суронига совуриб қўймаганини ҳис қилиш мумкин. «Аллоҳ томонидан бир бор берилган умрни, ўзига яраша қобилият — иқтидорни ўткинчи, арзимас машғулотлар учун беҳуда сарф қилгани» учун таассуф тортган олимгина ўз фаолиятига холис қарай олади, ўзининг камтарона илмий тажрибасини ҳам устозларидан, атроф — мухитдан кўради: «Университетдаги адабий мухит, Ғулом Каримов, Субутой Долимовдек алломалар билан бирга ишлаш, улфат тутиниш бахти насиб қилганидан», Озод Шарафиддиновдай давримизнинг буюк танқидчисига «биринчи шогирд бўлиш, салкам қирқ йил у аллома билан бирга ишлаш фахрини» ҳис қилган масъулиятли мунаққид «ҳаётда, адабиёт илми йўлида топганлари қанчалар ардоқли бўлмасин», олим «яшаган, ишлаган йиллари адабиёт илмида майдонга чиққан ёрқин сиймолар, содир бўлган буюк ўзгаришлар, кашфиётлар қаршисида анчайин камтарона ўрин тутишини ўйлаб бир оз «ҳушёр» тортиб қолади. «Ўзбек адабиёти, адабиёт фани шу йиллар давомида жаҳон адабиёти, тафаккури ривожига таъсир кўрсата   оладиган асарлар бера олдими?» деган савол олимни сонсиз жумбоқлар сари етаклайди. Бу савол қаршисида ўзини жуда —жуда ожиз сезади, айрим ҳолларда унга жавоб топгандай, адабиётимизда ярқ этиб кўринган ҳар бир учқундан юлдуз умидини қилишга, ҳар бир назарий ҳодисага жаҳоний маъно беришга тутинади. «Умарали ака урадиган эмас, суядиган Танқидчилардан» экани, «ҳайрат оғушидаги умр», «ҳаяжонга кўмилган фикр» каби мақтов — танқидлар чимчилаб турса ҳам гўзалликни излашдан, топганларини ўқувчиларига ҳовучлаб тутишдан тортинмайди. Чунки ҳайрат ва хаяжон замирида буюк СЎЗга, сўз санъатига ва унинг келажагига чексиз муҳаббат ва ишонч ётади. Умид билан суқилган таёқнинг бир кун самар беришига ишониб, ҳатто ўзи танимайдиган бошловчи адибага мактуб битади, унинг асарини «тафаккур ёғдуси» санаб, «ўзбекона  нафосат, адолат туйғуси уфуриб турган истеъдодли бир адибанинг кўз олдимизда шаклланиб келаётганлигини миллий насримиз учун қувончли ҳодиса» деб билади.

Абдулла Қодирийдан юқтирган «бутун одам» тушунчаси ҳаётий ибрат намунасигина эмас, балки эстетик идеал бўлиб туюлади, шунинг учун ҳар бир персонаж ва қаҳрамондан шахси бутунликни кутади ва бунинг қирраларини учратган кимсани Қодирий ва Қаҳҳор қаҳрамонларидай суйиб ардоқлайди. Адабиётдаги ҳар бир янги асарни китобхонлардан бир кун аввал кўради, унинг янгилик белгиларини топганда асар муаллифидан ҳам шодмонроқ бўлиб суюнади. Озод Шарафиддинов ёзганидай, XX асрнинг 60 — йилларидан буён миллий адабиётдаги биронта салмоқли асар ёҳуд жиддий адабий воқеа танқидчининг эътиборидан четда қолган эмас. Ёзувчининг мунаққидлар билан ўзаро ижодий ҳамкорлигини кучайтиришда, ўта ижтимоийлашган танқиднинг бадиий ижод табиатини санъат асари деб англаши томон юз ўгиришида Умарали Норматовнинг чиқишлари, хусусан, ёзувчилар билан қилган адабий суҳбатлари муҳим аҳамият касб этди. Олимнинг адабий — танқидий ишлари яҳлит ҳолда замонавий адабий жараён ҳамда янги ўзбек адабиёти тарихи, тараққиёти масалаларига бағишланган. Унинг қаламига мансуб миллий адабиётимизнинг нодир асарлари таҳлили, ўзига хос талқини, бу адабиётнинг ўнлаб намояндаларининг адабий портретлари, ниҳоят, янги ўзбек адабиётининг тараққиёт тамойилларига оид илмий — назарий ишлари адабий жамоатчилик томонидан эътироф этилди. Янги ўзбек адабиёти анъаналари ва новаторлик хусусиятларини аниқлаш олим илмий тадқиқотларининг асосини ташкил этди. Ўзбек ҳикоячилигининг тараққиёт тамойиллари ҳақидаги номзодлик, «Ҳозирги ўзбек прозаси (традиция ва новаторлик муаммолари)» (1978) тадқиқотига бағишланган докторлик ишларида, «Насримиз уфқлари» (1974), «Насримиз анъаналари» (1978) сингари китобларида ўзбек насри тамойилларини изчил тахлил қилади, унинг тараққиёт хусусиятларини зукко олим нигоҳи билан кузатади, Бундай зоҳирий сифатларни асос билган шарҳчилар Умарали акани «наср мунаққиди», «эпик танқидчи» каби тамсиллар билан сийладилар Бироқ ёзганларини синчиклаб кузатган китобхон наср баробарида ўзбек назмининг устивор хусусиятларини сарафроз қилган, Чўлпондан Бахром Рўзимухаммадгача XX асрнинг тиниқ шоир ва шоиралари ҳақида гўзал тақриз ва мақолалар яратган олим эканини яхши пайқайдилар.

Ҳар соҳадаги каби: адабиётнинг ҳам юксак юлдузли онлари, нурли чўққилари баробарида қўналғада жиндай пастлаб кетган даврлари бўлганидек, Умарали акада ҳам ўз даврига фарзанд бўлиш, унинг зилол сувларидан нафланиш баробарида оқоваларига ҳам дуч келиш онлари бўлди. Мафкуравий тазйиқ даври ўзбек адабиётининг хусусиятларини ўрганганда, давр адабиётининг назарий асоси реализм табиатидан келиб чиқиб иш кўриш «Етуклик» (1982), «Ақл ва қалб чироғи» (1983), «Давр туйғуси» (1987) асарларида кўзга ташланади. Давр зуғумига бўйин эгиб, етуклик белгиларини соцреализм тамойилларидан кутган бўлса —да, бу адабиётнинг улуғлигини турли хил шакллар ва услубларга бағрини очган бадииятида кўрди.

«Қалб инқилоби» (1986), «Қодирий боғи» (1996), «Ўткан кунлар» ҳайрати» китоблари замонавий ўзбек адабиётшунослигининг жиддий ютуғи сифатида эътироф этилди. Умарали ака ҳар доимгидек мустақиллик йилларида ҳам миллий — адабий жараённи қадам — бақадам синчиклаб кузатиб борди, адабиётимизда пайдо бўлган янгича адабий — эстетик тамойилларни аниқлаш, бугунги адабий жараёнининг назарий муаммоларини тадқиқ этиш йўлидан борди. «Умидбахш тамойиллар» (2000), «Тафаккур ёғдуси» китоблари, матбуотда эълон этилган юзлаб адабий — танқидий мақолаларини айни шу муаммоларга бағишлаган. «Маҳорат сирлари» (1968)дан «Қахҳорни англаш машаққати» (2000)гача, «Қодирий боғи» (1995)дан «Тафаккур ёғдуси» (2005)гача XX аср ўзбек насрининг пирлари Қодирий ва Қаҳҳор ижодини бутун бўй-басти,  нурли ва камчил томонларигача кузатишга вақтини, умрини сарфлашдан тийилмади.

Адабий — танқидий мақолага нисбатан назарий ишнинг умри узоқроқ эканини яхши англаган олим кейинги вақтда жаҳон адабиётидаги услубий оқим истилоҳларини ўрганишга, унинг табиатига мос равишда миллий адабиётимиздан намуналар, тимсоллар ва муқобиллар белгилашга дилдан ҳаракат қиляпти. Шу йўналишда «абсурд» адабиёти, символизм, структурализм ва постмодернизм каби ўзбек китобхонлари тугул адабиётшунослари ҳам қийинлик билан бўйин бераётган ҳодисаларнинг моҳиятини англатишга, нафақат адабиёт, балки санъатнинг бошқа турларида кечаётган янгиланиш жараёнининг фалсафий моҳиятини идрок қилишга интилади. Ана шу маънода Умарали ака доим замон билан чарчамасдан ҳамқадам бораётган, ҳатто айрим ёш мунаққидлар кузатиб улгурмаётган ҳодиса ва жараёнларни, бадиий ва илмий — танқидий асарларни ўқиш ва ўқитишдан тинмаётганини кўрсатади.

Француз маърифатчиларининг устози Дени Дидро ёзганидек, киши ўқишдан, ўқиганларини таҳлил қилишдар тўхтаса, тафаккур қилишдан тўхтайди. Умарали Норматов нафақат йилдан йилга, балки кун сайин яшариб бораётган, тирик адабий жараённи ўзгача сезимлар билан англаб, янгича талқин қилаётган мунаққидга айланмоеда. Умарали акадаги бу сифат бисотидаги бир ҳовуч сўзни эзмалик билан айлантириб кун кўраётган кекса авлодга; ўқишдан, уқишдан, сўз ва фикр ҳаракатидан тўхтаган айрим ёш ижодкорларга ҳам ўрнакдир.

Умарали Норматов умрининг асосий қисмини университетда ёшлар орасида ўтказди. Кафедранинг илм тараққиёти йўлидаги имкониятларини яхши англаган олим 1974 йили Ҳозирги ўзбек адабиёти кафедрасига асос солди ва ўттиз йилдан ортиқроқ муддатда кафедра мудири ва профессори бўлиб ишлади. Янги ўзбек адабиёти намояндаларининг шўро даврида топталган шаънини тиклаш, улар меросини халққа қайтариш, XX аср адабиёти тарихини тубдан қайта баҳолаш, холисона илмий ёритиш йўлида жонбозлик қилди. 1990 — 2002 йиллари домла раҳбарлик қилган кафедра қошидаги 20 —30 —йиллар ўзбек адабиёти тадқиқига бағишланган илмий гуруҳ улкан ишларни бажарди, «Абдулла Қодирийнинг бадиий олами» номи остида илмий жамоа тўплами, Чўлпоннинг уч жилддан иборат «Асарлар»и нашрга таёрланди, «Адабиёт надир?» китоби чоп этилди. Республика Фан ва технологиялар маркази гранти бўйича 2003 — 2005 йиллари О.Шарафиддиновнинг Истиқлол йилларида яратган асарларидан иборат 70 босма тобоқ ҳажмдаги «Сайланма»си нашр этилди. Шу асосда «Миллий истиқлол ғояси ва ҳозирги ўзбек адабиётшунослиги, танқидчилиги тараққиёти тамойиллари» каби тадқиқот ишларини олиб борди. Бунинг баробарида кафедрада О.Шарафиддинов, А. Алиев, А. Расулов, Н. Худойберганов, С.Содиқов, Р. Қўчқоров, Б. Каримов, А. Улуғов сингари истеъдодли мунаққид —адабиётшунослардан иборат илмий жамоа шаклланди, мазкур жамоанинг саъй — ҳаракати туфайли Миллий университет мамлакатимизда ва хорижда тан олинган адабий — танқидий тафаккур марказларидан бирига айланди. Адабий танқидчиликда «Озод Шарафиддинов мактаби» деб ном олган илмий марказга асос солинди. Кафедранинг барча профессор — ўқитувчилари Ёзувчилар уюшмаси аъзоси сифатида қайноқ адабий ҳаёт ичида нафас олдилар.

Умарали Норматов университетда «Янги ўзбек адабиёти», «Ҳозирги адабий жараён», «Ҳозирги адабий жараён муаммолари», «Илмий ижодиёт методологияси» фанлари бўйича машғулотлар олиб боради, унинг ма^Ьрузалари илмий теранлиги, янгича оригинал ёндашув ва жўшқин талқинлари билан ажралиб туради. Олий ўқув юртларини дарслик ва ўқув қўлланмалари билан таъминлашда самарали иш олиб борди. О.Шарафиддинов ва У.Норматов тузган дастур ва унинг иштирокида тайёрланган «XX аср ўзбек адабиёти тарихи» (1999 йил) дарслиги университет тизимида фаол қўлланилмоқда. Ҳозир факультетда Республика Ёзувчилари уюшмаси ва Ҳозирги ўзбек адабиёти кафедраси ташаббуси билан УзМУ қошида ташкил этилган Олий адабиёт курси муваффақият билан фаолият олиб бормоқда. Унинг сафларида бўлажак шоир, носир, драматург ва мунаққидлар бадиий ижод сирларидан таҳсил олмоқдалар.

Умарали Норматов мамлакатимиз илмий салоҳиятини оширишда, уни истеъдодли кадрлар билан таъминлашда ҳам фаоллик кўрсатаётир. Ўзбекистон РФА Алишер Навоий номидаги Тил ва адабиёт институти, ЎзМУ қошидаги докторлик диссертациялари ҳимоялари бўйича ихтисослашган илмий кенгашлар аъзосидир. Проф. Умарали Норматов раҳбарлигида иккита докторлик, 11 та номзодлик дисертациялари ҳимоя қилинди. У раҳбар бўлган кафедра мактабидан чиққан шогирдлар бугун маданиятимизнинг турли жабҳаларида фаолият кўрсатмоқда. Чунончи, филология фанлари доктори Дилмурод Қуронов Андижон Давлат университетида Филология факультети декани, филология фанлари доктори Баҳодир Каримов эса ЎзМУ Ўзбек филологияси факультети декани вазифасида ишлаган.

Умарали Норматов Вазирлар Маҳкамаси қарорига мувофиқ 1991  йил март ойида ташкил этилган умумтаълим мактабларида янгиланган адабий тафаккур асосида дарслик ва ўқув қўлланмалари яратиш бўйича муаллифлар гуруҳига рахбарлик қилди. Ташкилотчи педагог раҳбарлигида адабиёт ўқитишнинг янги концепцияси ишлаб чиқилди ва унга мувофиқ умумтаълим мактабларнинг 5—11 синфлар учун «Ўзбек адабиёти» бўйича янги ўқув дастури тузилди, шу дастур асосида дарслик ва ўқув қўлланмалари яратилди. 5 — , 9— 11— синфлар учун Адабиёт дарсликлари, мажмуа ва методик қўлланмалари муаллифи сифатида қатнашди. Танловларда унинг иштирокида яратилган 9 —синф «Адабиёт» (2002 йил), 5 —синф «Адабиёт» (2003 йил) дарслик —мажмуалари ғолиб чиқди.

У.Норматовнинг адабиётшунослик, таълим — тарбия соҳасидаги хизматлари муносиб тақдирланган. 1981 йили етук олимга Ўзбекистон Республикаси Фан арбоби унвони, 1989 йили «Қалб инқилоби» китоби учун Республика Давлат мукофоти берилган; адабий — танқидий мақолалари учун «Шарқ юлдузи», «Гулистон», «Тафаккур» Журналларининг йиллик мукофотларини олган. Ўзбекистон республикаси Халқ маорифи аълочиси нишони (1992), «ТошДУ моҳир педагоги» унвони (1998} соҳиби. Устоз Умарали ака ёзадилар: «Дипломлар, гувоҳномалар, унвону даражалар ўз йўлига. Хўш, ярим асрлик филология йўлидаги тинимсиз фаолиятдан мен нима топдим? Топганим шу бўлдики, сўз санъати инсоният яратган, аниқроғи, Аллох одамларга ҳадя этган ноёб неъмат, сеҳрли мўьжиза эканига такрор — такрор иқрор бўлдим... Инсон фаолиятидаги ҳеч қайси соҳа адабиётчалик сир —сеҳрга бой эмас. Инсон ва унинг табиати, қалби, рухияти ҳақиқатини кашф этишда ҳеч бир соҳа адабиёт билан тенглаша олмайди, унинг ўрнини босолмайди... Чинакам санъат асарини ўқиганимда, томоша қилганимда ҳайратдан ўзимда йўқ яйрайман. Кўнглимда шу соҳага майл — меҳр уйғотгани, ризқимни шу соҳадан бергани учун Яратганга шукроналар айтаман».

Йил бошида Умарали Норматов келажак сари 75 қадамни ташлади. Ўзининг ҳар бир одимида янги — янги илмий — танқидий асарлар ёзиб, халқимиз маънавиятини бойитишга ва унинг комиллик сари юксалишига дилдан сайъ — ҳаракат қилмоқда.

Илм йўлида чеккан заҳматларингизни, миллат камолоти учун қилган саъй — ҳаракатларингизни Яратганнинг ўзи даргоҳида қабул этсин, Аллоҳ таоло икки дунё саодатидан баҳраманд бўлишликка насиби рўз айласин!

 

Ҳамидулла БОЛТАБОЕВ,

филология фанлари доктори, профессор.

ОЛИМ ҲАЁТИ ВА ФАОЛИЯТИНИНГ АСОСИЙ САНАЛАРИ

 

1931 йил 3 январь

Умарали Норматов Фарғона вилояти Бешариқ туманидаги Рапқон қишлоғида туғилди.

1943—1945 йиллар

ўқишни вақтинча тўхтатиб, Рапқон қишлоғидаги Москва колхозида фронт орти бригадасида табелчи бўлиб ишлади.

1948 йил

Рапқон қишлоғидаги тўлиқсиз ўрта мактабнинг 7 синфини аъло баҳолар билан тутатди.

1948—1952 йиллар

Тожикистоннинг Конибодом шаҳридаги Педагогика   билим юртида таълим олди, уни имтиёзли диплом билан битирди.

1952—1957 йиллар

Ўрта Осиё Давлат университети (Ҳозирги ЎзМУ) филология факулътетида ўқиди, университетни имтиёзли диплом билан тамомлади.

1957—1959 йиллар

Фарғона вилояти Бешариқ туманидаги Фурқат номли ўрта мактабда ўзбек тили ва адабиёт ўқитувчиси бўлиб ишлади.

1959—1962 йиллар

ТошДУ (Ҳозирги ЎзМУ) аспирантурасида таълим олди.

1962    йил,октябрь

ТошДУ филология факультети Ўзбек адабиёти кафедрасида ишлай бошлади.

1963 йил

«Ҳозирги ўзбек ҳикоячилиги тараққиёти тенденциялари» мавзусида О.Шарафиддинов раҳбарлигида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди.

1966 йил

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзолигига қабул қилинди.

1968 йил

«Маҳорат сирлари» номли (Матёқуб Қўшжонов билан ҳаммуаллифликда) илк китоби чоп этилди.  

1968 йил

Ўзбек адабиёти кафедраси бўйича доцентлик унвони берилди.

1978 йил

«Ҳозирги ўзбек прозаси  (Традиция ва новаторлик проблемаси)» мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилди. ОАК нинг 1979 йил 16 мартдаги қарори билан олимга филология фанлари доктори илмий даражаси берилди.

1979 йил 7 декабрь

Ўзбек совет адабиёти кафедраси бўйича профессорлик унвони берилди.

1974—2000 йиллар

Тошкент Давлат университети ўзбек филологияси факультети Ҳозирги ўзбек адабиёти кафедраси мудири лавозимида ишлади.

2000 йилдан

кафедра профессори лавозимида ишлаб келади.

1981 йил 25 февраль

Ўзбекистон Республикаси Фан арбоби унвони берилди.

1989 йил 4 ноябрь

«Қалб инқилоби» китоби учун унга Ҳамза Ҳакимзода номли Ўзбекистон Давлат мукофоти

берилди.

1991     йил,    март

Ўзбек   адабиётидан   янги   ўқув   дастури,

дарсликлар яратиш бўйича ташкил этилган ишчи гуруҳга раҳбар этиб тайинланди.

1992    йил   10  июль

Ўзбекистон  Республикаси  Халқ  маорифи

аълочиси нишони билан мукофотланди.

1997    йил, ноябрь

Анқара шаҳрида IV Турк улуслараро маданияти

илмий анжуманида «Ўзбек тарихий романларида кечмиш сабоқлари» мавзусида маъруза қилди.

1998    йил 26 март

ТошДУ моҳир педагоги унвони берилди.

 

I. МОНОГРАФИЯ, ТЎПЛАМ   ВА РИСОЛАЛАРИ

 

1.                  Основные тенденции развития современного узбекского рассказа. Автореф. диссертации на соиск. ученой степени канд. филол. наук. - Т.: 1963.

2.                  Маҳорат сирлари. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги бадиий адабиёт нашриёти, 1968. (М. Қўшжонов билан ҳамкорликда).

3.        Шуҳрат (Адабий портрет). — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт
ва санъат нашриёти, 1969.

4.        Жанр имкониятлари. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1970.

5.        Саид Аҳмад (Адабий портрет). — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1971.   

6.        Ҳозирги ўзбек прозасида коммунист образи. — Т.: Ўзбекистон, 1972.

7.                  Насримиз уфқлари. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1974.

8.        Гўзаллик билан учрашув. — Т.: Ёш гвардия, 1976.

9.                  Современная узбекская проза. Автореф. диссертации на соиск. Ученой степени докт. филол. наук.   - Т.: 1977.

10.           Насримиз анъаналари. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1978.

11.           Талант тарбияси. — Т.: Ёш гвардия, 1980.

12.           Ижоднинг қўш қаноти (О. Абдуллаев билан ҳамкорликда). — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1981.

13.           Коммунизм бунёдкори — адабиётимиз бош қаҳрамони. — Т.: Ўзбекистон, 1982.

14.           Етуклик. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1982.

15.           Ақл ва қалб чироғи. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1983.

16.           Қалб инқилоби. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1986.

17.    Давр туйғуси. — Т.: Ўқитувчи, 1987.

18.    Қодирий боғи. — Т.: Ёзувчи. —  1995.

19.    "Ўткан кунлар" ҳайрати. — Т.: Ўқитувчи, 2000.

20.    Қаҳҳорни англаш машаққати. — Т.: Униворситет, 2000.

21.    Умидбахш тамойиллар. — Т.: Маънавият, 2000.

22.    Тафаккур ёғдуси. — Т.: 2005.    

 

II. ДАРСЛИК ВА ЎҚУВ ҚЎЛЛАНМАЛАРИ

1.                Ўзбек   совет   адабиёти   тарихи.   Олий   ўқув   юртлари   учун
дарслик. (МуалХифлар билан ҳамкорликда). — Т.: Ўқитувчи, 1990.

2.       XX аср ўзбек адабиёти. Мажмуа.  11—синф учун (Н.Каримов
ва бошқалар билан ҳамкорликда). — Т.: Ўқитувчи, 1993.

3.       XX аср ўзбек адабиёти. Дарслик. 11—синф учун (Н.Каримов
ва бошқалар билан ҳамкорликда). — Т.: Ўқитувчи, 1995.

4.       XX аср  ўзбек  адабиёти  тарихи  курси дастури.   Олий  ўқув
юртлари учун. — Т.: Республика Республика Таълим маркази, 1996.

5.                XX аср ўзбек адабиёти. Дарслик. 11— синф учун (Н.Каримов
ва  бошқалар   билан  ҳамкорликда)   (2 —нашри).   —   Т.: Ўқитувчи,
1997.

6.       XX аср ўзбек адабиёти. Мажмуа. 11—синф учун (Н.Каримов
ва бошқалар билан ҳамкорликда) (2 —нашри). — Т.: Ўқитувчи, 1997.

7.       Адабиёт ўқув предмети бўйича умумий ўрта таълим мактаблари учун синов дастури. 5—9 — синфлар учун (Қ.Йўлдошев ва бошқалар билан ҳамкорликда). — Т.: Республика Таълим маркази, 1998.

8.       XX аср ўзбек адабиёти тарихи. Дарслик. Олий ўқув юртлари учун (О.Шарафиддинов ва бошқалар билан ҳамкорликда). — Т.: Ўқитувчи, 1999.

9.                Умумий ўрта таълим мактаблари дастури. Адабиёт. 5—9 — синф учун (Қ.Йўлдошев ва бошқалар билан ҳамкорликда). — Т.: Республика Таълим маркази, 1999.

10.         Adabiyot. 5 — sinf uchun darslik – majmua (N.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: O’qituvchi, 1999.

11.         XX аср ўзбек адабиёти тарихи муаммолари. Ўзбек адабиётидан махсус курслар (Қ.Йўлдошев билан хамкорликда). — Т.: Университет, 1999.

12.   Adabiyot. 5 — sinf uchun darslik – majmua. 2-nashri (N.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: O’qituvchi, 2000.

13.    Adabiyot. 5 — sinf uchun darslik – majmua. 3-nashri (N.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: O’qituvchi, 2001.

14.   Adabiyot. 5 — sinf uchun darslik – majmua. 4-nashri (N.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: Yozuvchi, 2002.

15.   Adabiyot. 9 — sinf uchun darslik – majmua. (T.Mirzayev, N.Karimov, B.Nazarov, B.Qosimov bilan hamkorlikda). — Т.: Ma’naviyat, 2002.

16.   Adabiyot. 9 — sinf uchun metodik qo’llanma (T.Mirzayev, N.Karimov, B.Nazarov, B.Qosimov, S.Ahmedov bilan hamkorlikda). — Т.: Ma’naviyat, 2002.

17.   Ўзбек адабиёти. Дарслик. 11—синф учун (Муаллифлар ҳамкорлигида) (3 —нашри). — Т.: Ўқитувчи, 2002.

18. Ўзбек адабиёти. Мажмуа. 11—синф учун (Муаллифлар ҳамкорлигида) (3 —нашри). — Т.: Ўқитувчи, 2002.

19. Adabiyot. 5 — sinf uchun darslik. (N.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: Sharq, 2003.

20. Adabiyot. 5 — sinf. O’qituvchilar uchun metodik qo’llanma (N.Karimov, K.Usmonova, B.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: Sharq, 2003.

21. Adabiyot. 11 — sinf uchun darslik (N.Karimov, B.Nazarov, Q.Yoldoshev bilan hamkorlikda). — Т.: O’qituvchi, 2004.

22. Adabiyot. Majmua. 11 — sinf uchun (N.Karimov, B.Nazarov, Q.Yoldoshev bilan hamkorlikda). — Т.: O’qituvchi, 2004.

23. Adabiyot. 5 — sinf uchun qo’llanma (N.Karimov bilan hamkorlikda). — Т.: Sharq, 2004.

 

III. ТЎПЛАМЛАРДАГИ МАҚОЛАЛАРИ

1.                  Ғафур Ғулом поэзиясининг эстетик принциплари // Ўзбек адабиёти масалалари. — Т.: Ўзадабийнашр, 1959.

2.        Ҳозирги ўзбек ҳикоячилигида меҳнат темаси // ТошДУ илмий
асарлари. - Т.: 1962.

3.        Ҳикояда деталь ва тафсилот // Ўзбек адабиёти масалалари.
— Т.: Ўзадабийнашр, 1962.

4.                  Ҳозирги давр ўзбек адабиётида ҳажвий ҳикоячилик // Адабиётшунослик ва тилшунослик масалалари. — Т.: Фан, 1963.

5.                  Ўзбек ҳикоячилигида Чехов аньаналари // ТошДУ илмий асарлар тўплами. — Т.: 1964.

6.                  Ижод эстафетаси ишончли қўлларда // Адабиётимизнинг ярим асри. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги бадиий адабиёт нашриёти, 1967.

7.                  Адабий ҳамкорлигимизнинг асосий тенденциялари // Рус — ўзбек адабий алоқалари тарихи очерклари. — Т.: ТошДУ нашри, 1967.

8.                  Бир йил қиссалари // Филологик тадқиқотлар. ТошДУ илмий асарлари - Т.: ТошДУ, 1970.

9.        Ёшлар ижоди ҳақида қайдлар // Гулдаста. — Т.: Ёш гвардия,
1972.

10.    Ёшлар ҳакида ўйлар // Адабиётимизнинг ярим асри. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1975.

11.    О новых чертах социалистического реализма в современной узбекской прозе // Сб. Истоки формирования и развития социалистического реализма в литературах Советского Востока. - Т.: Фан, 1976.

12.    Фаол гуманизм // Ўзбек жангномаси.  — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1977.

13.    Новаторлик моҳияти ҳақида // Илмий асарлар тўплами.  — Т.: ТошДУ, 1977.

14.    Ибрат намунаси //Халқ севган шоир (Ўзбекистон адиблари Н.С. Тихонов ҳақида). — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1978.

15.    Ривожланган социализм адабиёти (Социалистик реализм анъаналари) // Ўзбек адабиёти масалалари (Илмий асарлар тўплами). — Т.: ТошДУ, 1979.

16.           Ҳаёт билан хамнафас ижод // Адабиёт ва замон. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1980.

17.           Социалистик реализм назарияси ва ҳозирги адабий жараённинг баъзи масалалари // Адабиёт ва замон. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1981.

18.    Зарур одам // Ҳаёт кўзгуси. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат наршиёти, 1984.

19.    Ҳикоячилигимизнинг бугунги тенденциялари // Ҳозирги адабий жараённинг актуал проблемалари. — Т.: Фан, 1984.

20.    Методимизнинг ҳаётийлиги // Ҳақиқат — ижод байроғи. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1986.

21.           Ҳақиқат ва бадиият // Адабиёт ва санъат. Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1987.         

22.           Адабий танқид жонкуяри // Абдулла Қаҳҳор замондошлари хотирасида. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1987.

23.           Абдулла Қодирий // Ўзбекистон Миллий энциклопедияси. 1—том. — Т.: 2000.

24.           Абдулла Қодирий // Турк дунёси адабиётчилари энциклопедияси. — Анқара, 2000.

25.           Миллий насримизнинг тараққиёт йўллари // Филология масалалари. - Т.: 2003, 1-сон.

26.           Бир сафар таассуротлари // Асқад Мухтор замондошлари хотирасида. - Т.: Маънавият, 2003.

27.           Адибнинг университет даври ижоди тафаккуридаги эврилишлар // Ойбек ижодининг маънавий — маърифий аҳамияти. Т.: Фан, 2005.

28.           Абадий бадиият// Миллатни уйғотган адиб. — Т.: Университет, 2005.

29.    Адиб ҳузурида 19 дақиқа. // Миллатни уйғотган адиб. — Т.: Университет, 2005.

30.    Саид Ахмад//Ўзбекистон Миллий энциклопедияси. 7 —том, Т.: 2005.

31.    Ўткир Ҳошимов //Ўзбекистон Миллий энциклопедияси. 11 — том. Т.: 2006.

 

IV. СЎЗ БОШИ БА СЎНГСЎЗЛАР

1.         X. Тўхтабоев. Сариқ девни миниб. / Қисса ва унинг автори ҳақида. — Т.: Ёш гвардия, 1969.

2.         X. Тўхтабоев. Сариқ девнинг ўлими. / Қаҳрамон билан қайта учрашув. — Т.: Ёш гвардия, 1973.

3.         П. Қодиров. Уч илдиз. /Теран илдизлар. — Т.: Ёш гвардия, 1976.

4.         Мирмухсин. Асарлар. Тўрт жилдлик // Халқ билан ҳамнафас. Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1976.

5.         Ж. Абдуллахонов. Сайланма. Икки жилдлик. Биринчи жилд. /
Кенгликларга интилиб. Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1982.

6.    Саид Аҳмад. Сайланма. Уч жилдлик. Учинчи жилд. / Эл ардоқлаган адиб. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1982.

7.    А. Алиев. Адабий мерос ва замонавийлик. /Ҳамиша изланишда. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1983.

8.    Ў. Ҳошимов. Икки эшик ораси. / Тақдирлар романи. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1986.

9.    П. Қодиров. Сайланма. Уч жилдлик. Учинчи жилд. / Ҳақиқатнинг машаққатли йўли, — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988.

10.Мурод Муҳаммад Дўст. Лолазор. / Кечаги кунимизнинг ҳалол ва теран таҳлили. — Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988.

11.Омон Матжон. Иймон ёғдуси. / Ёниб, ўзгаларни уйғотмоқ не бахт!  — Т.: Ғ.Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1995.

12.  Мирмуҳсин. «Темур Малик» / «Темур Малик» романи ва унинг муаллифи ҳақида. — Т.: Шарқ, 1996.

13.  Ўткир Ҳошимов. Икки эшик ораси. / Йиллар, йўллар, тақдирлар. — Т.: Шарқ, 1996.

14.  П.Қодиров, Ҳумоюн ва Акбар. / Тарих ҳақиқатига садоқат. — Т.: Шарқ, 1997.

15.  Ғ.Каримов. Баркамоллик. Посбон.  / — Т.: Маънавият, 1999.

16.Саид Ахмад. Қоракўз мажнун. / Истиқлол илхомлари. — Т.: Ўзбекистон, 2001.

17.О.Шарафиддинов. Ижодни англаш бахти. / Ижод ва шижоат. Т.: Шарқ, 2004.

18.Саид Ахмад. Зилзила. / Тухфа. — Т.: Ўзбекистон, 2005.

 

V. ЖУРНАЛ МАҚОЛАЛАРИ

1.  «Ҳикоялар» // Шарқ юлдузи. —1958.— 6 —сон.

2.  Поэзиямизда гўзаллик проблемаси // Шарқ юлдузи. — 1960. — 9-с.

3.   Киши кишига дўст, ўртоқ ва биродар //Шарқ юлдузи. 1962. 6 —сон.

4.   Ҳикояда драматизм // Шарқ юлдузи. —  1963. — 1—сон. 

5.   Ҳаётбахш юмор // Шарқ юлдузи. — 1963. — 6 —сон.

6.   Ҳикоя ва замон//Шарқ юлдузи. — 1964 2 —сон,     

7.       Ҳаёт, адабиёт ва романтика//Шарқ юлдузи. — 1964. — 9 —сон.

8.   Инқилоб ва ижод//Шарқ юлдузи. —  1964. — 12 — сон.

9.   Ёзувчи фалсафаси ва маҳорат // Шарқ юлдузи. — 1965. 2—сон.

10.Қалбларга йўл топиб//Шарқ юлдузи. -  1965. - 5-сон. 

11.Поэма — қалб қўшиғи // Шарқ юлдузи. — 1965. — 11 — сон.

12.Танқид ҳақида ўйлар //Шарқ юлдузи. — 1966. — 3 —сон.

13.Адабиётлар ҳамкорлигининг ҳаётбахш самаралари // Шарқ юлдузи. —  1966. — 6 —сон.

14.Ҳикоянавис санъати // Шарқ юлдузи. — 1967. — 5, 7—сонлар.

15.Шоир прозасининг таҳлили // Шарқ юлдузи. — 1967. — 10—сон.

16.Улуғ йўлни олқишлаб... //Гулистон. — 1967. — 11—сон.

17.Тошкентликлар // Гулистон. — 1968. — 2 —сон.

18.Саид Аҳмад кулгиси // Шарқ юлдузи. — 1968.— 8 —сон.      

19.Мирза ака//Гулистон. — 1968. — 10 —сон.

20.Сеҳрли туйғу сирлари // Шарқ юлдузи. — 1968. — 11 — сон

21.Жанрнинг талаб ва имкониятлари // Шарқ юлдузи. — 1969. — 4—сон.

22.Қайноқ қалб // Гулистон. — 1969. 9—сон.

23.Кўнгилдаги гаплар // Шарқ юлдузи. — 1969. — 11—сон.

24.Беғубор туйғулар таронаси//Шарқ юлдузи. — 1970. — 5—сон.

25.Ёзувчилик машаққатлари // Шарқ юлдузи. — 1970. — 7 — сон.

26.Етукликка даҳлдор//Меҳнат ва турмуш. — 1970. — 8 — сон.

27.Ҳа, улғайиш, лекин... // Шарқ юлдузи. — 1970, 11—сон.

28.Ҳикояда ҳаёт нафаси//Шарқ юлдузи. — 1971. — 1—сон

29.Прозамиздаги романтик тенденция хусусида // Шарқ юлдузи.
1971. 4сон.

30.Умр мазмуни // Гулистон. — 1971. — 5 —сон.          

31.Қаҳрамон — давр типи // Гулистон. — 1971. — 6 —сон.

32.Умр лавҳалари//Шарқ юлдузи. — 1971. — 7-сон.       

33.Баркамол ижод якуни//Гулистон. — 1971. — 11—сон.

34.Асарлар ҳам, қаҳрамонлар ҳам теранроқ бўлса... // Шарқ юлдузи. —  1972. — 6 —сон.

35.Пластик тасвир санъати//Гулистон.   1972. 7 —сон.

36.Қалб ҳақиқати//Шарқ юлдузи. —  1972. — 7 —сон.

37.Заминда яшаймиз, заминни ўйлаймиз // Гулистон. — 1972. — 9—сон.

38.Социалистик реализм ва реалистик ижод типи // Шарқ юлдузи. —  1972. 10сон.

39.Адабий ҳамкорлик ва реалистик анъаналар // Гулистон. — 1973. 1сон.

40.Жанр поэтикаси (Қиссачилик  ҳақида  мулоҳазалар) // Шарқ
юлдузи. — 1973. — 5 — сон.

41.Социалистик реализм йўлидан // Шарқ юлдузи. — 1973. — 10—сон.

42.Ҳам саргузашт, ҳам таҳлил // Шарқ юлдузи. — 1973. — 12сон.

43.Фидоийлар жасорати//Гулистон. —  1974. — 1—сон.

44.Ҳужжатлар тили билан // Шарқ юлдузи. — 1974. — 3 —сон.

45.Халқ севган адиб//Гулистон. — 1974. — 4 —сон.

46.Мавзулар, муаммолар... // Гулистон. —  1974. — 7 — сон.

47.Насримиз анъаналари//Шарқ юлдузи. — 1974. — 8 —сон.

48.Тахлил санъати//Гулистон.  —  1974. —  11—сон.

49.Тарихни варақлаб, ижодни улуғлаб // Гулистон. — 1975. 1—сон.

50.Очилган ва очилмаган қўриқлар //Шарқ юлдузи. 1975. 1—сон.

51.Вечное сокровище//Дружба народов. 1975. 2сон.    

52.Ўзига хослик сирлари // Шарк. юлдузи. — 1975. — 3 —сон.

53.Конфликт хусусидаги бахсларга доир // Ўзбек тили ва адабиёти. — 1975. — 3 —сон.

54.Социалистик реализм ва ҳозирги адабий жараён // Ўзбек тили ва адабиёти. —  1975. — 5 —сон.

55.Танқидий -тафаккур гулхани // Гулистон. —  1975. — 7—сон.

56.Яхшидан от қолар//Гулистон. —  1975. — 10 —сон.

57.Ижодкорнинг «дахлсиз» дунёси // Шарқ юлдузи. — 1975. — 11—сон.

58.Устозлар таърифида//Гулистон. — 1975. — 12 —сон.

59.Давр суръати ва сўз санъати // Шарқ юлдузи. — 1976. 1—сон.

60.Новаторликнинг моҳияти//Гулистон. — 1976. —  1—сон.  

61.Балоғат палласи//Саодат. — 1972. — 2 —сон.

62.Аср ва наср баҳонасида // Шарқ юлдузи. — 1976. — 3 —сон.

63.Социалистик реализм ва ёзувчининг ижодий индивидуаллиги // Шарқ юлдузи.   1976. 7-сон.      

64.Ҳақиқат баҳсда аён бўлади//Гулистон. — 1976. — 7 —сон.

65.Танқидчи сўзининг қадри (О.Шарафиддинов билан ҳамкорликда) //Гулистон. — 1976. — 9 — сон.

66.Ҳам тадқиқот, ҳам дарслик (Ҳ. Ёқубов, А. Ҳожиаҳмедов билан ҳамкорликда) //Шарқ юлдузи. - 1976. — 10 —сон.

67.Ибрат намунаси//Шарқ юлдузи. —  1976. — 12 —сон.         

68.Ҳаракатдаги эстетика//Гулистон. — 1977. —  1—сон.

69.Ёзувчи билан танқидчи суҳбати // Шарқ юлдузи. — 1977. — 1—сон.

70.Бурчга садоқат (О. Ёқубов ҳақида) // Шарқ юлдузи. — 1977. — 2сон.

71.Шеъриятимиз кўлами//Шарқ юлдузи. — 1977. — 4 —сон.

72.Адабий ўхшашликлар хусусида//Гулистон. — 1977. — 5 —сон.

73.Услуб,  бадиий шакл муаммолари // Шарқ юлдузи. — 1977. — 8—сон.

74.Тадқиқот мавзуи — семасиология (Ғ. Саломов билан ҳамкорликда) //Шарқ юлдузи. — 1978. — 2 —сон

75.Ҳаёт мураккаблиги ва қаҳрамон характери // Шарқ юлдузи. 1978. 4сон.

76.Воспитание таланта // Дружба народов. 1978. № 6.

77.Обновление традиций // Звезда Востока. 1978. № 9.

78.Мавзу, қаҳрамон жозибаси //Шарқ юлдузи. — 1978. — 10—сон.

79.Имконоти роман // Садои Шарқ ( Шарқ садоси). Душанбе, 1978. — № 10. (тожик тилида).

80.Поэзия и философия // Звезда Востока. 1979. № 1.

81.Меҳнат — маънавий кўзгу// Гулистон. — 1979. — 1—сон.

82.Тадқиқотнинг муқаддимаси//Гулистон. 1979. 4сон.

83.Ёзувчи ва жанр//Ўзбек тили ва адабиёти. — 1979. — 5 —сон.

84.Роман табиати, талаб ва имкониятлари // Шарқ юлдузи. 1979, 6сон.

85.Ҳаётбахш туйғу//Гулистон. — 1979 — 7 —сон.

86.Кенгликларга интилиб...//Гулистон. — 1979. — 8 —сон.

87.Таинственный берег романтизма // Звезда Востока. 1979. №11.

88.Ақл ва қалб чироғи // Гулистон. —  1979. — 11-сон.

89.Изланиш қувончи ва ташвишлари // Шарқ юлдузи. — 1980. — 2сон.

90.Жўшқин ҳаёт, серқирра ижод (Л. Қаюмов ҳақида) // Шарқ
юлдузи. —  1980. — 3 —сон.

91.Тарихга улуғ ҳурмат // Гулистон. — 1980 — 3—сон.

92.Социалистик реализм назарияси ва ҳозирги адабий жараённинг баъзи масалалари//Шарқ юлдузи. —  1980. 5 —сон.

93.Лирик тароналар, қувноқ қаҳрамонлар // Гулистон. — 1980. — 6— сон.

94.Горизонты добра // Звезда Востока. 1980. № 6.

95.Ютуқлар, орзулар, таклифлар//Шарқ юлдузи. — 1980. — 10—сон.

96.Ҳаёт ва ҳажвиёт//Совет Ўзбекистони санъати. 1980. 11—сон.

97.Инсон қалбидаги муқаддас оташ//Гулистон. 1980. 11—сон.

98.Главное — постигнуть суть вешей // Звезда Востока. 1980. № 12.

99.Сеҳрли ганж (А. Мухтор ҳақида) //Саодат. — 1980. — 12—сон.

100.Ижодкор қиёфаси//Шарқ юлдузи. — 1981. — 1—сон.

101.Журналист —танқидчи нигоҳи//Гулистон. — 1981. — 4 —сон.

102.Вдохновленное современностью // Звезда Востока. 1981. № 5

103.Ижодга ихлос//Саодат. - 1981. - 5-сон.

104.«Бир кулол ўғли эдим»//Гулистон. — 1981. — 5 —сон.

105.Ҳам тадқиқот, ҳам дарслик // Ўзбекистон коммунисти. —1981. 7 — сон.

106.Поэма — қалб қўшиғи // Шарқ юлдузи. — 1981. — 8 —сон.

107.Адабиётнинг қалби//Гулистон. — 1981. — 8 —сон.

108.Меҳр жилолари//Гулистон. —  1981. — 11— сон.

109.Оддий одамнинг улкан қалби//Шарқ юлдузи. — 1982. — 1—сон.

110.КПСС XXVI съезди ва қаҳрамон масаласи (Доира стол атрофида сухбат)//Шарқ юлдузи. — 1982. — 1—сон.

111.Овеянный легендами // Звезда Востока. - 1982.- №1,2.

112.Традиция и современность // Советская литература. - 1982. - №3.

113.Инсонийлик қиссаси//Ёшлик. - 1982.- 3-сон.

114.Замон талаби (Ш. Шомухамедов билан ҳамкорликда) // Гулистон. —  1982. — 4 —сон.

115.Катта адабиёт мезони (Ёшлик журнали редакциясида давра
сухбати)//Ёшлик. — 1982. 6сон.

116.Қалб инқилоби// Шарқ юлдузи. — 1982. — 11—сон.

117.Адиб насрининг фазилатлари//Гулистон. — 1983. — 1—сон.

118.Ҳосиятли қалам эгаси (Н. Комилов билан ҳамкорликда) // Шарқ юлдузи. —  1983. — 1—сон.

119.Нормурод Норқобилов ҳикоялари ҳақида // Ёшлик. - 1983. 2—сон.

120.Дўстим ҳақида сўз // Ёшлик. - 1983. — 3—сон.

121.Севги сеҳри//Ёшлик. 1984. 2-сон.

122.Романнавис//Гулистон. —  1984. — 3 — сон.

123.Реалистик тасвир қудрати//Ёшлик. - 1984.   4 —сон.

124.Зарур одам//Шарқ юлдузи. — 1984. — 3 —сон.

125.Адабиёт сардори//Гулистон. — 1984. — 6-сон.

126.Турмушнинг теран таҳлили//Шарқ юлдузи. — 1984. — 8—сон.

127.Бадиий баркамоллик — давр талаби // Шарқ юлдузи. — 1984. 11—сон.

128.Ойбек дахоси//Ёшлик. - 1985. -  1-сон.

129.Камалакнинг яна бир жилоси // Шарқ юлдузи. — 1985.—1—сон.

130.Мухаррир меҳнатининг масъулияти // Ёшлик. 1985.— 5—сон.

131.Изланишлар ва муаммолар //Шарқ юлдузи. — 1985. — 5—сон.

132.Методимизнинг ҳаётийлиги//Шарқ юлдузи. — 1986. — 1—сон.

133.Ростгўйлик// Гулистон. — 1986. — 4 —сон.

134.Адабий танқид жонкуяри//Шарқ юлдузи. — 1986. — 7 —сон.

135.Замон ва замин ташвишлари//Ёшлик. 1986. — 7 —сон.

136.Курашлар даври шиддати//Гулистон. — 1986. — 10 —сон.

137.Давр туйғуси//Шарқ юлдузи. —  1986. —  11—сон.

138.Ҳақиқат учун курашиш керак//Шарқ юлдузи.— 1987. — 2—сон.

139.Шеъриятга меҳр — элга меҳр (Э. Воҳидов ижоди ҳақида) // Гулистон. — 1981. — 3 —сон.    

140.Устоз ибрати // Ёшлик. - 1987. - 3-сон.

141.Авлоддар баҳси//Ёш куч. —  1987. — 6 —сон.        

142.Ҳақиқат ва сароб//Ёшлик. 1987. — 10—сон.

143.Достон ва замон //Шарқ юлдузи. —  1987. —  10 — сон.

144.Қалбдаги чироқ (Шуҳрат ҳақида) // Шарқ юлдузи. — 1988. — 4—сон

145.Янгиланиш аломатлари //Ўзбек тили ва адабиёти. — 1988. — 5—сон.

146.Ҳақиқатнинг машаққатли йўли// Шарқ юлдузи. — 1988. — 7—сон.

147.Адабиёт тарихи: муваффақиятлар ва муаммолар // Шарқ юлдузи. 1988. 12сон.

148.Адабий жараён — мураккаб//Гулистон. — 1988. — 12 —сон.

149.Методимизнинг моҳияти хусусида//Шарқ юлдузи. 1989. — 5—сон.

150.Ҳаёт сабоқлари//Шарқ юлдузи. — 1990. — 4 —сон.

151.Фиғон//Ёшлик. - 1990. - 6-сон.

152.Сержило кулги (АҚодирийнинг ҳажвий асарлари ҳақида) // Шарқ юлдузи. -  1991. — 6 —сон.

153.Ўтилган йўл сабоқлари ("Шарқ юлдузи" журналининг 60 йиллиги) //Гулистон. — 1991. — 5 —сон.

154.Чўлпон публицистикаси хусусида// Шарқ юлдузи. — 1991. — 6—сон

155.Ёш танқидчи Дилмурод Қуронов мақоласига сўзбоши // Ёшлик.-1991. - 6-сон.

156.Абдулла Қодирий //Ўзбек тили ва адбиёти. - 1991. — 2 —сон.

157.Фақат "ҳақиқат олдида бўйин эгиш бўлсин" (АҚодирий эстетикаси) // Шарқ юлдузи. —  1991. —  10 —сон.

158.Салоҳият (С.Мамажонов ҳақида) // Саодат. - 1991. - 12-сон.

159.Истиқлол қайғуси ("Ўткан кунлар"нинг маъно ва бадиият жилолари) //Шарқ юлдузи. — 1993, 2 — сон.

160.Адиб қисмати (АҚодирий ҳаёти ҳақида) // Ёш куч. - 1993. - 8,9-сонлар.

161.Умидбахш тамойиллар//Шарқ юлдузи. — 1993, 10,12 — сонлар.

162.Шижоат (Ҳамид Ғулом ҳақида) // Шарқ юлдузи. — 1994. — 1,2—сонлар.

163."Орттирмай ва камитмай" // Шарқ юлдузи. — 1994. — 11, 12 — сонлар.

164.Курашлар сафида // Тил ва адабиёт таълими. — 1996. — 1—сон.

165.Тарих ҳақиқатига садоқат// Гулистон. — 1996. — 2 —сон.

166.Бугунги насримиз тамойиллари // Жахон адабиёти. — 1997. — 4—сон.

167.Холислик хосияти//Шарқ юлдузи. —  1997. — 4 —сон.

168.Ҳақиқатнинг сеҳрли кучи // Гулистон. - 1997. - 4-сон.

169.Юксак маънавият белгиси //Жаҳон адабиёти. — 1998. — 1—сон.

170.Сўзга, сўз санъатига шайдолик //Шарқ юлдузи. — 1999. — 2—сон.

171.Хотиралар жозибаси //Жаҳон адабиёти. —  1999. — 3 —сон.

172.Истеъдодни кашф этиш санъати // Гулистон. - 1999. - 3-сон.

173.Янгиланиш кўлами// Замонавий таълим. — 1999, 1—сон.

174.Икки мухим восита//Жаҳон адабиёти. — 2000. — 2 —сон.

175.Назария ва адабий — бадиий жараён //Жаҳон адабиёти — 2000. 3-сон.

176."Умрим узоқ бўлар..." (А.Мухтор туғилган куннинг 80 йиллигига) //Гулистон. — 2000. — 6—сон.

177.Парадоксни қарангки...//Марказий Осиё маданияти. — 1999, 6 —сон.

178.ХХ аср менинг тақдиримда//Жаҳон адабиёти. — 2001. — 1—сон.

179.Ўтган аср сабоқлари, янги аср уфқлари // Тил ва адабиёт таълими. — 2001.— 2 —сон.

180.Эътиқоддан сув ичган//Ҳидоят. — 2001. - 3 —сон.

181.Рухият манзиллари (Ў.Ҳошимов ижоди ҳақида) //Тил ва адабиёт таълими. — 2001. — 3 —сон.

182.Бугунги насримизнинг етакчи тамойиллари //Ўзбек тили ва адабиёти. — 2001. — 3 —сон.

183.Мафкуравий —сиёсий тазйиқ  ва  истеъдод қудрати //Жаҳон адабиёти. — 2001.  — 4 —сон.

184.Романнинг янги умри //Жаҳон адабиёти. — 2001. — 9 —сон.

185.Мутеликка қарши исён (А.Қаҳҳор ҳикоялари ҳақида) //Тил ва адабиёт таълими.  — 2002.  — 4 —сон.

186.Дунёни янгича кўриш эҳтиёжи (Улуғбек Ҳамдам билан сухбат) //Жаҳон адабиёти. — 2002 — 12 —сон.

187."Шум бола": мафкуравий — сиёсий тазйиқ ва рух эркинлиги // Жаҳон адабиёти.  — 2003.  — 5 —сон.

188.Миллий ҳикоячилигимизнинг ноёб дурдонаси // Тил ва адабиёт таълими. —   2003. —  1 — сон.

189.Танқид, мунаққид ва ҳозирги адабий жараён //Ўзбек тили ва
адабиёти. — 2004. — 4 —сон.

190.Ўзбек ойим ва унинг адабиётдаги издошлари довруғи // Шарқ юлдузи. — 2004. — 2 —фасл.

191.Китобхонлик даври ўтдими?.. // Ёшлик. - 2004. — 3 —сон.

192.Жаҳон янги шеъриятига ҳамоҳанг тароналар //Жахон адабиёти. — 2005. — 1—сон.

193.Умарали Норматов мутолаа қилади // Тафаккур. - 2005. - 3- сон.

194.Беназир сиймо эди (Ш.Холмирзаев ҳақида) // Тил ва адабиёт таълими. — 2005. — 6 —сон.

195.Самимият изҳори  (Ҳ.  Султон ижодига бир назар) // Тил ва адабиёт таълими. — 2006. - 1-сон. Б. Каримов билан ҳамкорликда.

 

VI. ГАЗЕТА МАҚОЛАЛАРИ

1.                  Ёш прозаикларнинг баъзи ютуқ ва камчиликлари // Ўзбекистон маданияти. — 1957. — 23 март.

2.                  «Жамила» повести ҳақида // Ёш ленинчи. — 1957. — 11 сент.

3.                  «Оқ мармар» қиссаси//Тошкент ҳақиқати. — 1957. — 30 окт.

4.                  Катта мақсад йўлида//Ёш ленинчи. — 1958. — 20 май.

5.        «Ўзбек адабиёти тарихи» дарслигининг баъзи камчиликлари хақида // Ўқитувчилар газетаси. — 1958. — 15 июль.

6.                  Кадрлар ҳақидаги фикрлар — муҳим масала // Ўқитувчилар газетаси. — 1958. —  14 окт.                  

7.                  Яхши поэма//Қизил Ўзбекистон. — 1958. — 21 ноябрь.

8.                  Янги қўшиқлар китоби // Ўзбекистон маданияти.  —  1958. 20 дек.

9.        Маърифат қурбонлари ҳақида поэма // Ёш ленинчи. — 1958. — 30 дек.

10.    Муносиб тортиқ//Ўқитувчилар газетаси. —  1958. — 30 дек.

11.    Она тилидан ўтилганларни такрорлаш методикасига доир // Ўқитувчилар газетаси. —  1959. —  14 апр.

12.           А.П. Чехов ҳикоя ҳақида // Ўқитувчилар газетаси. — 1960. 22 янв.

13.           Тарбия ҳақида поэма // Ўқитувчилар газетаси. — 1960. — 14 фев.

14.           Ҳикояда воқеа ва характер // Ўзбекистон маданияти. — 1960. – 30 март.

15.           «Муқаддас» //Ёш ленинчи. — 1960. — 10 май.

16.           Шеърий новелла ҳақида//Ўзбекистон маданияти. 1960. — 14 май.

17.           Кичкинтойлар прозаси ҳақида // Ўзбекистон маданияти. — 1960. 16июль.

18.           Ёшлар прозасига бир назар // Ёш ленинчи. - 1960. - 17сент.

19.    Танқид ҳам йжод//Ўзбекистон маданияти. —  1960. — 21 сент.

20.    Ҳикояда ритм//Ёш ленинчи. —  1961. — 13 апр.

21.    Буюк ҳаёт тонги//Ёш ленинчи. — 1961. — 13 апр.

22.    Ҳикоянавис ижодида юмор // Ўзбекистон маданияти — 1961. 8 июль.

23.    Ҳаёт ва адабиётдаги янгиликлар // Ўзбекистон маданияти. — 1961. 11 окт.

24.    Ёшлар прозасида гўзаллик проблемаси // Ёш ленинчи. —1962. 4 янв.

25.    Ҳикояда драматизм // Ўзбекистон маданияти. — 1962. — 18 март.

26.    Инқилоб куйчисининг биографияси (Ф. Насриддинов билан ҳамкорликда)//Ўзбекистон маданияти. — 1962. — 14 апр.

27.    Ҳикояда характерлар эволюцияси // Ўзбекистон маданияти. -1962. – 11 июль.

28.    Ҳаёт ва маҳорат // Ўзбекистон маданияти. —  1962. — 25 авг.

29.           Буюк ҳаёт мадхияси // Ёш ленинчи. — 1962. — 18 сент.

30.    Адабиётшунослик ва танқидчилигимизнинг баъзи актуал масалалари (Университет ўзбек адабиёти кафедраси аъзолари билан ҳамкорликда) // Ўзбекистон маданияти. — 1962. — 17 ноябрь.

31.    Қувноқ хикоялар//Ўзбекистон маданияти. — 1962. — 19 дек.

32.    «Дунё болалари» // Ёш ленинчи. — 1963. —  19 март.

33.    Прозада лиризм // Ўзбекистон маданияти. —  1963. — 30 март.

34.           Бурч, виждон, олижаноблик ва қаҳрамонлик // Ўзбекистон маданияти. —  1963. — 10 авг.

35.    Тўғри йўл қидириб... //Ўзбекистон маданияти. — 1963. — 2 октябрь

36.    Тақдирлар диагонали // Ўзбекистон маданияти. — 1963. — 30 ноябрь.

37.    Реализм ва романтика // Ўзбекистон маданияти. — 1964. — 29 янв.

38.    Кулгининг кучи//Ўзбекистон маданияти. —  1964. — 23 май.

39.    Бадиий маҳорат ҳақида («Замон ва қаҳрамон» мавзуидаги баҳс) //Ўзбекистон маданияти. —  1964. — 2 дек.

40.    Адабиёт саҳифаси//Тошкент университети. — 1965. — 4 янв.

41.    Мунозара изчил ва принципиал бўлсин //Ўзбекистон маданияти. —  1965. — 20 фев.

42.    Катта фикрлар, кучли туйғулар сари // Ўзбекистон маданияти. - 1965. - 7 апр.

43.    Умид ғунчалари//Тошкент ҳақиқати. — 1965. — 8 апр.

44.    Мусибат Ва матонат// Совет Ўзбекистони. —  1965. — 8 май.

45.    Ҳаётийлик — маҳорат мезони // Ўзбекистон маданияти. — 1965. — 2 июнь.

46.    Балладалар ҳақида // Ўзбекистон маданияти. — 1965. — 13 окт.

47.    Табиийлик йўлида // Ўзбекистон маданияти. — 1965. — 2 ноябрь.

48.    Қиссачилик баёнида // Ўзбекистон маданияти. — 1965. — 25 ноябрь.

49.    Қувноқ хандалар//Ўзбекистон маданияти. —  1965. – 22 дек.

50.    Учинчи одим//Ёш ленинчи. — 1966. — 5 янв.

51.    Ўтмишдан лавҳалар // Ўзбекистон маданияти. — 1966. — 12 янв.

52.    Ёшлар ўйлари // Совет Ўзбекистони. — 1966. — 13 фев.      

53.    «Эр бошига иш тушса» //Ўзбекистон маданияти. — 1966.8 июнь.       

54.    Болгар қўшиқлари ўзбекча талқинда // Ўзбекистон маданияти. 1966. — 6 июль.

55.    «Қора кўзлар» ҳақида// Совет Ўзбекистони. — 1966. — 12 авг.

56.    «Нурли чўққилар» ҳақида//Ўзбекистон маданияти. — 1966. — 20 авг.

57.           Роман ҳақида диалог//Ўзбекистон маданияти. — 1966. — 19 октябрь, 23 ноябрь.

58.           Қиссачилик баёнида // Ўзбекистон маданияти. — 1967. — 29 март.

59.           Ёшлик кулгуси // Ўзбекистон маданияти. —  1967. — 15 апр.,

60.           Поэмада ҳаёт фалсафаси//Ўзбекистон маданияти. — 1967. — 20 май.

61.           Камолат сари // Совет Ўзбекистони. — 1967. — 21 май.

62.           Олим, мураббий//Ўзбекистон маданияти. —  1967. - 10 июнь.

63.           Ҳаётийлик — поэзиянинг жони // Ёш ленинчи. — 1967. — 11 июль.

64.           «Лаъли Бадахшон» // Ўзбекистон маданияти. — 1967. — 24 окт.

65.           Насримиз хирмони // Ўзбекистон маданияти. — 1968. — 30 янв.

66.           Талабчан  гуманизм // Ўзбекистон  маданияти. — 1968. — 19 март.

67.           «Кўктерак шабадаси» // Ўзбекистон маданияти. 1968. — 14 май.

68.    Қаҳрамон ҳақида баҳс // Ўзбекистон маданияти. 1968. — 11 июнь.

69.    Икки йўл, икки тақдир//Тошкент оқшоми. 1968. 16 авг.

70.    Бўронли йиллар хотираси//Совет Ўзбекистони. — 1968— 18 авг.

71.           Қувноқ қисса//Ўзбекистон маданияти. — 1968. — 12 ноябрь.

72.    Адабий миниатюралар // Тошкент оқшоми. — 1969. — 30 янв.

73.    Насримизга бир назар//Ўзбекистон маданияти. 1969. — 31 январь, 4 фев.

74.    «1968 йил прозаси ҳақида қандай фикрдасиз?» Таҳририят саволига У. Норматовнинг жавоби // Ўзбекистон маданияти. — 1969. 14 март.

75.           Ҳаёт поэзияси, қаҳрамон жозибаси // Ўзбекистон маданияти. 1969. 21 март.

76.    Поэтик обида // Ўзбекистон маданияти. -  1968. — 6 май.

77.    Сотволдининг табассуми //Ўзбекистон маданияти. - 1968. — 27 июнь.

78.           «Ҳазрати инсон» // Ўзбекистон маданияти. — 1969. — 21 окт.

79.    Севги, характер, ғоя // Ўзбекистон маданияти. — 1969. — 12 дек.

80.    Меҳр кўзда // Ўзбекистон маданияти. — 1970. — 16 янв.

81.    Наймандаги ташвиш ва қувончлар // Ўзбекистон маданияти. — 1970.       - 17 фев.

82.    Ҳаёт нафаси // Ўзбекистон маданияти. — 1970. — 24 фев.

83.    Табиат куйчиси // Ўзбекистон маданияти. — 1970. — 19 июнь.

84.           Шарқнинг ўзи янглиғ пурхикмат // Ўзбекистон маданияти. — 1970, 27 март.

85.           Эрк баҳси//Ўзбекистон маданияти. — 1970. — 11 сент.

86.    Саҳоватли даргоҳ // Тошкент оқшоми. —  1970. — 20 окт.

87.    Биринчи масала — сифат // Ўзбекистон маданияти. — 1970. 6 окт.

88.           Ёзувчининг ахлоқий позицияси // Ўзбекистон  маданияти. — 1970. 30 окт.

89.           Роман ва замон //Ўзбекистон маданияти. —  1970. — 8 дек.

90.    Насримиз жамоли//Тошкент оқшоми. —  1971. — 3 фев.

91.           «Роман ва замон» баҳсига қайтиб... // Ўзбекистон маданияти, 1971. 16 март.

92.           Тўлқинларга жўр бўлиб//Ўзбекистон маданияти. 1971. 23 апр.

93.           Оташ қалб // Тошкент ҳақиқати. —  1971. — 27 апр.

94.           Ижодкор заковати // Ўзбекистон маданияти. 1971. 20 май.

95.           Эл хизматида//Ленин учқуни. —  1971. — 22 май.

96.           Ижод қанотида//Ленин байроғи. — 1971 — 22 май.

97.    Тадқиқот очерклар керак // Ўзбекистон маданияти. 1971, 8 июнь.

98.    Фош этиш санъати//Ўзбекистон маданияти. — 1971. — 10 авг.

99.    Баҳс оқилона, одилона ва ҳалол бўлсин // Ўзбекистон маданияти. — 1971. — 10 дек.

100.Замондошлар изидан //Ўзбекистон  маданияти. —1972. — 4 фев.

101.Қалбларга қулоқ тутганда//Тошкент оқшоми. —1972. — 7,8, 9 фев.

102.Социалистик реализм ва ижод типлари // Ўзбекистон маданияти. — 1972. — 22 фев.

103.Коммунист қалби // Ўзбекистон маданияти. — 1972. — 13 июнь.

104.Ҳаётнинг янгиланиши // Ўзбекистон маданияти. — 1972. — 21 июль.

105.Бола нигоҳи билан // Ўзбекистон маданияти. — 1972. — 22 сент.

106.Санъаткорнинг қўш қаноти // Ўзбекистон маданияти. — 1972. – 17 ноябрь.

107.Ҳаёт каби абадий//Ўзбекистон маданияти. — 1973. — 9 янв.

108.Ҳаёт тақозоси. Адабий танқидчилигимиз ҳақида // Совет Ўзбекистони. — 1973. — 4 фев.

109.Адабиёт ўқитишнинг баъзи актуал масалалари, (О.Шарафиддинов, Н. Худойберганов, А. Расулов, А. Алиевлар билан ҳамкорликда) // Ўзбекистон маданияти. — 1973. — 6 фев.

110.Фан — техника равнақи ва сўз санъати // Тошкент оқшоми. - 1973. - 26 фев.

111.Ижод ва ҳаёт муаммолари // Ўзбекистон маданияти. —  1973.— 30 март.

112.Кулги сеҳри // Ўзбекистон маданияти.   — 1973. – 18 сент.

113.Замон тақозоси, ҳаётий зарурат. М. Аъламова, Т. Халилов
билан ҳамкорликда // Ўқитувчилар газетаси. —  1973. — 4 окт.

114.Зарур гап // Ўзбекистон маданияти. —  1973. — 21 дек.

115.Ҳаётбахш мавзу // Совет Ўзбекистони. — 1973. – 26 дек.

116.Нафосат туйғуси // Ўзбекистон маданияти. – 1974. – 26 фев.

117.Реалистик тасвир ва фольклор анъаналари // Ўзбекистон маданияти. — 1974. — 7 июнь.

118.Қаҳрамоннинг гражданлик гуйғуси // Совет Ўзбекистони. —
1974. – 27 июнь.

119.Ёшлар ҳақида ўйлар // Ўзбекистон маданияти. —1974. — 12 июль.

120.Тирик қўшиқдай // Ўзбекистон маданияти. — 1974. — 11 окт.

121.Қутлуг даргоҳ // Ўзбекистон маданияти. — 1975. — 14 янв.

122.Меҳнат ва ҳаёт баҳси // Ўзбекистон маданияти. — 1975. — 29 авг.

123.Чўлқуварлар изидан // Ўзбекистон маданияти. — 1975. — 17 окт.

124.Шоир ижодининг янги қирралари // Ўзбекистон маданияти. — 1975. — 19 дек.

125.Ҳаётий тажрибадан бадиий ҳақиқатга // Ўзбекистон маданияти. — 1976. — 23 март.

126.Бадиийликнинг мухим омили // Ўзбекистон маданияти. — 1976. – 13 апр.

127.Анъаналарга содиқ // Ўзбекистон маданияти. — 1976. — 17 сент.

128.Роман  ҳаваси  ва масъулияти  // Ўзбекистон  маданияти, — 1976. – 12 ноябрь.

129.Эҳтирос тўлқинлари // Ўзбекистон маданияти.  —  1976. — 30 ноябрь.

130.Талант тарбияси // Ўзбекистон маданияти. —  1977. — 4 янв.

131.Ёшларнинг дадил қадами // Тошкент ҳақиқати. — 1977. — 1 март.

132.Социалистик реализм традициялари // Ўзбекистон маданияти. 1977. — 5 авг.

133.Халқ шаънига мадхия // Ўзбекистон маданияти. — 1977. — 27 сент.

134.Саргузашт ташвишлари // Ўзбекистон маданияти. 1978. 3 фев.

135.Умидбахш учқунлар // Ўзбекистон маданияти. – 1978. – 3 март.

136.Сочларда қирову кўнгилда баҳор // Ўзбекистон маданияти. – 1978. – 16 июнь.

137.Ҳаётбахш анъаналар//Тошкент ҳақиқати. —  1978. — 6 сент.

138.Ривожланган социализм адабиёти хусусиятлари // Ўзбекистон маданияти. — 1978. — 19 сент.

139.Кичик жанрнинг катта имкониятлари // Ўзбекистон маданияти. – 1979. – 23 янв.

140.Ҳаёт билан ҳамнафас ижод // Тошкент хдқиқати. — 1979. – 2 фев.

141.Эътиқод баҳси // Ўзбекистон маданияти. — 1979. — 30 март.

142.«Чодирали аёл» // Ўзбекйстон маданняти. — 1979. — 4 дек.

143.Тахлил ва тадқиқ // Ўзбекистон маданияти. — 1980. — 19 фев.      

144.Ҳикоя бағридаги чўғ // Ўзбекистон маданияти. — 1980. — 13 май.

145.«Эл ардоқлаган адиб» // Тошкент ҳақиқати. – 1980. – 20 июнь.

146.«Заҳматкаш» // Ўзбекистон маданияти. — 1980. — 27 июнь.

147.Инсон шаънини улуғлаб (Ш. Шомухамедов ва О. Шарафиддинов билан ҳамкорликда) // Ўзбекистон маданияти. – 1980. – 1 авг.

148.Изланиш уфқлари // Ўзбекистон маданияти. – 1980. – 16 сент.

149.«Инсонни тушуниш» // Ўзбекистон маданияти. – 1980. – 11 ноябрь

150.Санъаткор дунёси // Совет Ўзбекистони. – 1980. – 23 дек.

151.Қасоскор сиймоси//Тошкент оқшоми. – 1981. – 16 март.

152.Образ кўлами // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1981. 5 июнь.

153.Тарихнинг теран таҳлили //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1981. – 14 авг.

154.Ўзига хослик, муштараклик // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —  1981. — 4 сент.

155.Гўзалликни кашф этиш санъати // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1982. — 15 янв. 

156.Кичик мўъжизалар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1981. — 27 ноябрь, 4 декабрь, 1982. – 19 март, 14 май.

157.Қардошлик қўшиғи // Ўқитувчилар газетаси. —  1982. 5 май.

158.Қаҳрамон  ва ҳаёт муаммолари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1982. — 6 авг.

159.Тақсимот пайтидаги ўйлар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати.  —  1882. — 3 сент.

160.Танқид маданияти: холислик, дадиллик ва теранлик // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1982, 15 окт.

161.Ибратга  интилганлар // Ўзбекистон адабиёти  ва санъати. — 1982. – 19 ноябрь.

162.Кўз қорачиғидай азиз // Совет Ўзбекистони. — 1982. —13 дек.

163.Ҳаёт бағрида туғилган ижод // Тошкент ҳақиқати. — 1982. — 24 дек.        

164.Жунбуш //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1983. — 7 янв.

165.Ижод жилолари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1983. – 25 фев.

166.Кўхна дўнё сабоқлари // Тошкент оқшоми. — 1983. — 23 апр.

167.Бугунги  адабий танқид ҳақида қандай фикрдасиз? (Давра сухбати) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —  1984. — 4 май.

168.Изтироблар моҳияти нимада? // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —  1983. — 10 июнь.

169.Замонавийлик — етакчи мавзу (Б. Норбоев билан ҳамкорликда) // Қишлоқ ҳақиқати. — 1983. —  15 июль.

170.Ҳаракатдаги реализм // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1983. – 22 июнь.

171.Тушуниш, ҳис этиш санъати // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —  1983 — 2 окт.

172.Муҳими — моҳиятни очиш // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1984, 2 март.

173.Ҳамиша партия ва халқ билан // Ўқитувчилар газетаси. — 1984. 15 сент.

174.Олтин   медаль  ўзини оқлаяптими?   (Ш.   Шомухамедов,   М.
Алимова билан ҳамкорликда) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати.  —
1984. – 28
сент.

175.Ҳажвиётимизнинг ифода кўлами // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —  1984. — 30 ноябрь.

176.Ҳаёт ва адабиётга ҳамқадам (80—йиллар ўзбек танқидчилигининг тенденциялари хусусида) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —  1985. —  18 окт.

177.Мардлик — мангулик // Ўзбекистон         адабиёти        ва
санъати. —  1985. — 8 ноябрь.

178.Тақдирлар романи // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1985. – 29 ноябрь.

179.Қалб туғёни // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1986. — 10 янв.

180.Ҳақиқат ва бадиият // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1986. – 30 апр.

181.Адолат туйғуси // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1986. – 20 июнь.

182.Танқидчи шаъни // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1986. – 25 июль.

183.Янгиланиш машаққатлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1986. – 21 ноябрь.

184.Ҳақиқат баҳслари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1987. – 1 янв.

185.Гражданлик ва бадиий маҳорат (Давра сухбатида сўзлаган нутқ) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1987. — 20 фев.

186.Ижодий тафаккур — ҳаёт тақозоси // Ўзбекистон адабиёти ва
санъати. — 1987. — 24 апр.

187.Адабиётимиз фахри // Совет Ўзбекистони. —1987. — 22 сент.

188.Ақл ва заковат иши // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1987. 25 сент.

189.Раҳмат сенга, ҳақиқат! // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1987. 16 окт.

190.Йўқ — адолат, ҳақиқат йўли // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1987. — 13 ноябрь.

191.Инсон — бош меъёр // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1988. 8 апр.

192.Тараққиётнинг машаққатли йўллари // Ўзбекистон адабиёти
ва санъати. — 1988. — 8 июль.

193.Кечаги кун одамлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —
1988. – 2
сент.

194.Авлодлар сабоғи // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1988 – 25 ноябрь.

195.Давр ва шахс зиддиятлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1989. 24 март.

196.Тошқин пайтидаги сокинлик  // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1989. — 30 игонь.

197.«Обид кетмон» ҳақиқати // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1989. – 17 ноябрь.

198.Қабоҳат илдизини излаб... // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1990. – 13 апр.

199.Халқнинг кўзидаги адиб // Совет Ўзбекистони. — 1990. — 19 июнь.

200.Кўнгил янгилик қидирадир //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1991. – 19 апр.

201.Мурувват (Мирмухсин ижоди ҳақида) // Совет Ўзбекистони. 1991. 15 май.

202.Таъналар ўринлими? //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1991. – 19 июль.

203.Тушов узган тулпор (О.Шарафиддинов ҳақида) // Ўзбекистон
адабиёти ва санъати. — 1991. — 4 окт.

204.Ўзликни англаш шарофати // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1991,. – 18 окт.

205.Саҳнамиз яна тирилмоқчи... //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1991. – 1 ноябрь.

206.Жозиба сирлари (Ў.Ҳошимов ижоди ҳақида) // Ўзбекистон
адабиёти ва санъати. — 1991. — 8 ноябрь.

207.Дастур ва амалиёт//Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —1991. – 3 дек.

208.Қушлар туғёни (О.Матжоннинг "Қуш йўли" достони ҳақида)
//Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1992. — 28 фев.

209.Беллашув пайтидаги ўйлар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. - 1992. – 1 май.

210.Фарёд (Ў.Ҳошимовнинг "Тушда кечган умрлар" романи ҳақида) //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1991. — 14 авг.

211.Янги дарсликлар яратиш давлат сиёсатига айланмоғи лозим
(Давра  сухбатида  сўзланган  нутқ) // Халқ  сўзи. – 1992. — 12 ноябрь.

212."Гап айтиш"нинг даври ўтдими? (Ҳозирги ўзбек ҳикоячилиги ҳақида) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1992. – 30 окт.

213.Ҳақиқатнинг турфа жилоси (О.Мухторнинг   "Минг   бир
қиёфа" романига бир назар) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати.   —
1992. -  11 дек.          

214.Умидли дунё//Ишонч. — 1993. — 1—сон.

215.Сўз тузалса - эл тузалар//Халқ сўзи. – 1993. – 16 фев.    

216.Кечмишдан қолган армонлар (Тоғай Муроднинг "Отамдан қолган далалар" романини ўқиб...) //Халқ сўзи. —  1993. — 16 июнь.

217.Адабиёт таълими янгиланишга муқтож // Ўзбекистон адабиёти
ва санъати. — 1993. — 2 июль.

218."Ўткан кунлар" ҳайрати // Халқ сўзи. — 1994. — 10 фев.

219.Ёниб, уйғотмоқ бахт // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1994. - 11 март.         

220.Инсонни тушуниш санъати // Оила ва жамият. — 1994. — 4 —8 —сонлар.

221.Энди ҳаммаям адабиёт муаллими бўлолмайди // Халқ сўзи. – 1994. – 16 июнь.

222.Отага таъзим // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1994. — 4 окт.

223.Қисмат ва жасорат // Ўзбекистон овози. —  1994. — 4 окт.

224.Бургут шижоати (О.Ёқубовнинг "Адолат манзили" романи ҳақида) // Ўзбекистон овози. — 1995. — 28 —янв.

225.Ҳақиқат тақозоси // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1995. – 17 фев.

226.Адабий жараёндаги ғаройиб робиталар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1995. — 3 ноябрь.

227.Тафаккурнинг тозариши // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1996. – 30 авг.

228.Бадиий кашфиёт//Ўзбекистон овози. — 1996. — 30 окт.

229.Истиқлол неъмати // Миллий тикланиш. — 1996. — 3 сент.

230."Баҳс" баҳсга чорлайди // Ўзбекистон адабиёти ва санъати.  — 1997. – 10 янв.

231.Шижоат ва изланиш самараси //Ўзбекистон овози. — 1997. — 6 март.

232.Романнинг янги йўллари//Ёзувчи. — 1997. — 4 июнь.

233.Истиқлол илхомлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1997. – 18 июнь.      

234.Адолатнинг машаққатли йўллари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1997. – 14 ноябрь.

235.Ўзбек тарихий романларида сабоқлар // Миллий тикланиш. — 1997. – 23 дек.

236.Бақо бўсағасидаги нидо // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1998. – 27 фев.

237.Гўзал инсон мадҳи // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1998. – 21 авг.

238.Жасоратнинг маъноси ўзгарди // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 1998. – 21 авг.

239.Уч ҳикоя — уч дунё // Ёзувчи. — 1999. — 26 май.

240.Анъананинг туғилиши // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1999. – 11 июнь.

241."Ўтмишдан эртаклар" ва абсурд // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2000. —  14 июль.         

242.Шахс жумбоғи // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2001. — 19 янв.

243.Қалб кошонаси сирлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2001. – 2 март.    

244.Истиқлол илхомлари // Халқ сўзи. — 2001. – 6 март.

245.Жасорат жозибаси // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2001. — 4 май.

246.Насрдаги шоир // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2001. — 9 ноябрь.

247.Сукутда эмас, ҳаракатда // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —
2001. – 21 дек.

248.Талқин хилма — хиллиги — танқид бойлиги // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2002. — 14 июнь.

249.Беором туйғулар мавжи (О.Ёқубовнинг "Қайдасан, Морико" китоби хақида) //Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —2002. — 19 июль.

250.Шижоатлар силсиласи (О.Шарафиддинов ҳақида) // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2002. — 30 авг.

251.Устоз армони // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2002. — 14
сент.

252.Халқнинг асл фарзанди // Фидокор. — 2002. — 3 дек.

253.Беш қувонч ва бир тилак // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2003. – 10 янв.

254.Энг муҳим муаммо // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2003. — 21 март.

255.Муштараклик // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2003. — 22 авг.

256.Қалб драмаси ва нафосати // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2004. – 5 март.

257.Қодирий ҳақида қайдлар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2004. – 24 май.

258.Сукутда эмас, ҳаракатда // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. —
2004. – 4 июнь.

259.Янгиланиш анъанаси // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2004. – 9 июль.

260.Сокин кўнгил розлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2004. – 30 июль.

261.Ҳақ сўзнинг кучи // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2004. — 17 сент.

262.Тафаккур ёғдуси // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2004. —15 окт.

263.Қувонч ва ўкинч // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2005. — 1 янв.

264.Персонаж меъмори // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2005. – 11 фев.

265.Адабий таълимнинг янги даври. 1. Миллий дарслик яратишнинг қувонч ва ташвишлари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2005. — 25 март.

266.Адабий таълимнинг янги даври. 2. Янги авлод дарсликлари
муаммолари // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2005. — 1 апр.

267.Мустақиллик даври шеърияти // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. – 2005. – 22 апр.

268.Зиёлилар миллатнинг фахридир // Маърифат. —2005. —23 апр.

269.Мустақиллик даври насри // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2005. – 20 май.

270.Тақдири азалнинг ғаройиб мўъжизаси (Ойбек ва Ғафур Ғулом) // Халқ сўзи. — 2005. — 26 май.

271.Қўшиқ қанотидаги туғёнлар // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2005. — 14 окт.

 

VII. НАШРГА ТАЙЁРЛАШ ВА МУҲАРРИРЛИК ИШЛАРИ

1.Адабиётимизнинг ярим асри. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги наш. 1967.

2.Адабиётимизнинг ярим асри (иккинчи китоб). — Т.: Ғ.Ғулом номидаги нашриёт, 1975.

3.Инқилоб ва адабиёт. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги нашриёт, 1977.

4.Адабиёт ва замон. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги нашриёт, 1980.

5.Адабиёт ва замон. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги нашриёт, 1981.

6.Чўлпон. Асарлар. Уч жилдлик. 1—жилд. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги
нашриёт, 1993.

7.Чўлпон. Асарлар. Уч жилдлик. 2 —жилд. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги
нашриёт, 1993.

8.Чўлпон. Адабиёт надир — Т.: Чўлпон, 1994.

9.Абдулла Қодирийнинг бадиий дунёси. — Т.: Университет, 1994.

10.Озод Шарафиддинов. Ижодни англаш бахти. — Т.: Шарқ, 2004.

11.Миллатни уйғотган адиб. — Т.: Университет, 2005.

 

VIII. УМАРАЛИ НОРМАТОВ РАҲБАРЛИГИДА ҲИМОЯ ҚИЛИНГАН ДОКТОРЛИК ВА НОМЗОДЛИК ДИССЕРТАЦИЯЛАРИ

 

I. Докторлик диесертациялари:

1. Қуронов Дилмурод. Чўлпон поэтикаси (насрий асарлари асосида).  - Т.: 1998.

2. Каримов Б. XX аср ўзбек адабиётшунослигида талқин муаммоси (Қодирийшунослик мисолида). — Т.: 2002.

 

II. Номзодлик диссертациялари:

1.   Тошканов С. Современный узбекский рассказ и проблема характера. Т.: 1976.

2.   Болтабоев X. Стилевые искания современной узбекской прозы (70-е годы). – Т.: 1982.

3.   Мирзаев М. Сюжетно-композиционные особенности узбекских поэм 70-80-х годов. – Т.: 1989.

4.   Салиев Н. Проблема гражданственности в узбекской советской поэзии 70-80-годов. Т.: 1989.

5.   Куронов Д. Психологизм характеров в романе Чулпона «Ночь и день». Т.: 1992.

6.   Мусаева У. Худойберди Тўхтабоев романларининг сюжет ва конфликт хусусиятлари. — Т.: 1997.

7.   Ҳамдамов У. 30 —йиллар шеъриятида "соф лирика" муаммоси. - Т.: 1997.

8.   Қаҳрамонов А. "Меҳробдан чаён" романи поэтикаси. — Т.: 2000.

9.   Раҳимов З. Одил Ёқубовнинг "Кўхна дунё" романи поэтикаси. - Т.: 2000.

10.    Ҳамроқулова X. Абдулла Қаҳҳорнинг "Сароб" романида шахс фожиаси талқини. — Т.: 2004.

11.    Тошмуҳамедова Л. Абдулла Қодирийнинг адабий – эстетик қарашлари. — Т.: 2005.

 

IX. У. НОРМАТОВ ИЖОДИ ҲАҚИДА

1. Ҳайдаров С. Рисола // Ўзбекистон маданияти. —  1970. — 6 янв.

2. Халилов Т. Жанрлар таҳлили // Тошкент оқшоми. — 1971. — 23 апр.

3. Санжар Содиқ. Таҳлил ва тадқиқ // Ўзбекистон маданияти. – 1971. – 29 окт.

4. Мукофотлар муборак бўлсин//Гулистон. — 1972. — 2 —сон.

5. Ҳайдаров С. Коммунистлар мадҳи // Ўзбекистон маданияти. - 1973. – 17 апр

6. Расулов А, Олимов М. Ижод уфқлари // Шарқ юлдузи. — 1975. – 4 —сон.

7. Раҳимов А., Солижонов И. Уфқларга назар ташлаб... // Меҳнат ва турмуш. — 1975. — 7 —сон.

8. Маҳмудов М. Тўлқинлар ичида // Гулистон. —  1975. — 8 —сон.

9. Мамажонов С. Танқидчи ва адабий жараён // Ўзбекистон маданияти. — 1975. — 18 июль.

10.           Ўлжабоев У. Насримиз таҳлили // Сирдарё ҳақиқати. — 1975. – 20 сент.

11.           Халилов Т. Завқли учрашувлар // Ўқитувчилар газетаси. — 1977. – 7 июнь.

12.           Носиров А. Гўзаллик билан учрашувлар // Ўзбекистон маданияти. — 1977. — 29 июль.

13.           Холлиев Н. Гўзаллик билан учрашувлар // Шарқ юлдузи. - 1978. – 3-сон.

14.           Маҳмудов М. Инсон қалбининг тарихи // Ўзбекистон маданияти. — 1978. — 9 июнь.

15.           Холлиев Н., Ўтаев Ў. Танқидчининг далиллаш маҳорати // Шарқ юлдузи. — 1980. — 12 —сон.

16.           Маҳмудов М., Тоғматов К. Проза поэтикасининг айрим муаммолари // Адабиёт ва замон. Т.: Ғ.Ғулом номидаги нашриёт, 1980.

17.           Ёқубов О. Танқидчининг камоли // Шарқ юлдузи. — 1981. — 1—сон.

18.           Худойберганов Н. Таҳлилу баҳслар қудрати // Шарқ юлдузи. — 1981. – 1-сон.

19.           Ўлжабоев У. Талант тарбияси // Ўзбекистон маданияти. — 1981. – 3 март.

20.           Мирмухсин. Ҳақгўй ҳамкасбимиз // Гулистон. — 1981. 3-сон

21.           Шарафиддинов О. Етуклик//Гулистон. — 1981. — 3 —сон.

22.           У. Н. Норматову — 50 лет // Литературная газета. – 15 апр. – 1981.

23.           Худайберганов Н. Обретая творческую самостоятельность // Вопросы литературы. – 1981. 12.

24.           Шарафиддинов О. Умарали Норматов ҳақида билганларимдан бир шингил //Умарали Норматов. Етуклик // Т.: Ғ. Ғулом номидаги адабиёт ва санъат нашриёти, 1982.

25.           Саломов Ғ., Умиров С. Ижод ва изланиш // Гулистон. — 1983. 3—сон.

26.           Содиқ С, Халилов Т. Камолот гувоҳномаси // Шарқ юлдузи.  —
1983. – 8
-сон.

27.           Халилов Т., Садык С. Зрелость мышления //Звезда Востока. – 1983. 10.

28.           Ўзбек совет адабий танқиди тарихи. Икки томлик. Иккинчи
том. – Т
.: Фан, 1987.

29.           Иноғомов Р. Фикрлар бағридаги чўғ // Ўзбекистон адабиёти ва
санъати. —  1987. — 29 май.

30.           Содиқ С. Танқидчилик масъулияти // Гулистон. — 1987. — 9—сон.

31.           Йўлдошев Т., Хўжақулов Ж. Олимнинг янги мажмуаси // Шарқ юлдузи. — 1988. — 6—сон.

32.           Мамажонов С. Фидоийлик // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. 1989. – 25 авг.

33.           Озод Шарафиддинов. Адабий танқид замон хизматида // Ҳақиқатга садоқат. — Т.: Ғ.Ғулом номидаги нашриёт, 1989.

34.           Содиқ С. Умарали Норматов //«Умарали Норматов (Библиографик кўрсаткич)» китобига сўзбоши. — Т.: Университет, 1990.

35.           Худойберганов Н., Расулов А. Ўзбек совет адабий танқидчилиги. — Т.: Ўқитувчи, 1990.

36.           Худойберди Тўхтабоев. Жўшавер, дўстим! // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 1991. —  15 фев.

37.           Йўлдошев Қ. Истиқлол адабиёти // Ўзбекистон овози. — 1996. — 11 янв.

38.           Расулов А. Қодирий боғи сир — синоатлари // Миллий тикланиш. — 1996. — 9 апр.

39.           Рўзимуҳаммад Б. Ҳамма нарса ҳал қилинганми? // Миллий тикланиш. — 1999. — 7 сент.

40.           Қодирова Ф., Раҳматуллаева М. Дарслик жозибаси сири // Маърифат. — 1999. — 13 ноябрь.

41.           Ғуломова Н.. Муаммони ҳал этиш барчанинг бурчи // Миллий
тикланиш. —  1999
.—  16 ноябрь.

42.           Мухаммадхўжаева Б. Фикрлашга ундовчи дарслик // Миллий
тикланиш. — 1999. — 23 ноябрь.

43.           Рахимжонов. Н. Нур умрини нур узайтиради // Ўзбекистон овози. — 2000. —  1 фев.

44.           Йўлдошев Б. Ўзбек адабиётшунослиги ва адабий танқидчилигида услуб ва маҳорат муаммолари (60 — 70 — йиллар). Автореферат. — Т., 2000.

45.           Йўлдошев Қ. Адабиётшунослик надир? // Тафаккур. — 2000. —3—сон.

46.           Баҳодир Каримов. Ибратли кўзгу // Жаҳон адабиёти. — 2000. 4—сон.

47.           Йўлдош Қ. Ҳайрат камоли // Ўзбекистон овози. — 2000. — 21 дек.

48.           Б.Карим. Меҳр, ҳайрат ва ҳаяжон // Моҳият. — 2001. — 11 янв.

49.           Раҳматилла Иноғомов. Самимият // Ҳуррият. — 2001. — 24 — 30 янв.

50.           Ҳамдам У. Ёшларнинг устози // Туркистон. — 2001. — 11 апр.

51.           Каримов Б. XX аср ўзбек адабиётшунослигида талқин муаммоси. Автореферат. — Т.: 2002.

52.           Саримсоқов Б. Абсурд маънисизликдир // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2002. — 28 июнь.

53.           Эшонқул Ж. Воқелик ва хаёлот // Ўзбекистон адабиёти ва санъати. — 2002. — 12 июль.

54.           Йўлдошев Б. Адабий жараён: танқидчи услуби ва махорат масалалари. Т.: Фан. — 2002. — 65 —69 —бетлар.

55.           Сафаров О., Йўлдошев Б., Ахмедова Ш. Ўзбек адабий танқидчилиги тарихи (қўлланма). — Бухоро, 2003.

56.           Раҳмонов Б. Умарали Норматов / Ўзбек адабий танқидчилиги
(Қўлланма) — Т.: Янги аср авлоди, 2004.

57.           Санжар Содиқ. Ниҳоллар қалбига нур / Ижоднинг ўттиз лаҳзаси. — Т.: Шарқ, 2005.

58.           Б. Саримсоқов, Э.Очилов. Ҳозирги ўзбек шеъриятининг тараққиёт тамойиллари // Ўзбек тили ва адабиёти. — 2005. — 3—сон.